Het voortschrijdend gemiddelde (moving average) is een veelgebruikte techniek binnen de technische analyse van aandelen en indices. Door het gemiddelde van slotkoersen over een vooraf bepaalde periode te berekenen, ontstaat een afgevlakte weergave van het koersverloop. Deze methode helpt beleggers om trends te herkennen en koersbewegingen in context te plaatsen.

In markten waar koersschommelingen elkaar snel opvolgen, biedt het voortschrijdend gemiddelde houvast bij het beoordelen van de onderliggende richting van een aandeel of index.

Wat is een voortschrijdend gemiddelde?

Een voortschrijdend gemiddelde wordt berekend door de slotkoersen van een aandeel of index over een vast aantal dagen op te tellen en te delen door het aantal waarnemingen. Elke nieuwe handelsdag schuift de berekening één dag op, waardoor het gemiddelde meebeweegt met de markt.

De meest gebruikte varianten zijn:

• Simple Moving Average (SMA)
  Een rekenkundig gemiddelde over een vaste periode, bijvoorbeeld 50 of 200 handelsdagen.

• Exponential Moving Average (EMA)
  Een gemiddelde waarbij recente koersen zwaarder meewegen, waardoor de indicator sneller reageert op koersveranderingen.

Beide varianten worden toegepast bij het analyseren van trends, steun- en weerstandsniveaus en mogelijke instap- of uitstapmomenten.

Trendherkenning en marktcontext

Door dagelijkse slotkoersen te middelen, worden kortetermijnschommelingen minder dominant in de grafiek. Hierdoor wordt zichtbaar of een markt zich overwegend stijgend, dalend of zijwaarts ontwikkelt.

Wanneer de koers structureel boven het voortschrijdend gemiddelde noteert, wijst dit op een opwaartse trend. Noteert de koers daaronder, dan duidt dit op neerwaartse druk. Deze benadering wordt veel toegepast bij indices zoals de AEX, maar ook bij individuele aandelen.

Het vertraagde karakter van het voortschrijdend gemiddelde

Een belangrijk kenmerk van het voortschrijdend gemiddelde is dat het achterloopt op de koers. De indicator reageert pas nadat koersbewegingen zich hebben voorgedaan. Bij plotselinge trendomslagen kan dit leiden tot vertraagde signalen.

Dit effect neemt toe naarmate een langere periode wordt gebruikt. Kortere gemiddelden reageren sneller, maar zijn gevoeliger voor ruis. Langere gemiddelden reageren trager, maar geven een stabieler beeld van de dominante trend.

Twee voortschrijdende gemiddelden: crossover-strategieën

Om de beperkingen van één enkel gemiddelde te verminderen, gebruiken beleggers vaak twee voortschrijdende gemiddelden:

• een kortere termijn (bijvoorbeeld 50 dagen)

• een langere termijn (bijvoorbeeld 200 dagen)

Wanneer het korte gemiddelde boven het lange gemiddelde kruist, wordt dit gezien als een mogelijke indicatie van trendverbetering. Een neerwaartse kruising kan wijzen op afnemende marktkracht. Deze methode staat bekend als de dual moving average crossover (DMAC).

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

De toepassing van voortschrijdende gemiddelden is uitgebreid onderzocht in academische literatuur.

Een studie naar 16 Europese aandelenmarkten over de periode 1990–2006 toont aan dat eenvoudige moving-average-regels voorspellende waarde kunnen hebben en in bepaalde marktomstandigheden beter presteren dan een buy-and-hold-benadering, zelfs na transactiekosten. Daarbij werd gebruikgemaakt van de Reality Check-test van White om datasnooping te corrigeren.
Bron:
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00036846.2010.543084

Vergelijkbaar onderzoek op opkomende markten laat zien dat moving-average-strategieën daar gemiddeld sterker presteren dan op grote ontwikkelde beurzen. De resultaten suggereren dat trendvolgende technieken gevoeliger zijn voor marktdynamiek waar koersbewegingen minder efficiënt zijn.
Bron:
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09603100701720302

Ook onderzoek naar Zuid-Aziatische markten bevestigt dat voortschrijdende gemiddelden toepasbaar zijn, al blijven de resultaten afhankelijk van marktomstandigheden en gekozen parameters.
Bron:
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00036846.2014.914145

Meer recente literatuur benadrukt dat moving-average-strategieën vooral waarde toevoegen in perioden met duidelijke trends en verhoogde volatiliteit, terwijl zij minder effectief zijn in zijwaartse markten.
Bron:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0927539819300830

Toepassing in verschillende marktfasen

Onderzoek naar DMAC-strategieën wijst uit dat outperformance ten opzichte van buy-and-hold vaak voortkomt uit betere resultaten tijdens dalende markten. In bearish periodes beperken trendvolgende strategieën doorgaans verliezen doordat posities later worden ingenomen of sneller worden afgebouwd.

In sterk stijgende markten kan buy-and-hold daarentegen beter presteren doordat herhaalde in- en uitstappen rendement kosten.

Praktische aandachtspunten voor beleggers

• Een voortschrijdend gemiddelde geeft richting, geen zekerheid

• Resultaten hangen af van gekozen periodes, marktomgeving en kosten

• Combinatie met andere indicatoren (zoals RSI of volume-analyse) is gebruikelijk

• Disciplinair toepassen voorkomt emotionele beslissingen

Het voortschrijdend gemiddelde functioneert daarmee als hulpmiddel binnen een bredere analysekader, niet als zelfstandig beslissingssysteem.

Conclusie

Het voortschrijdend gemiddelde blijft een veelgebruikte techniek voor het analyseren van trends in aandelenmarkten. Academisch onderzoek en praktijkervaring laten zien dat deze methode waarde kan toevoegen, met name in markten met duidelijke richting en verhoogde volatiliteit. Tegelijk vraagt toepassing om consistentie, realistische verwachtingen en aandacht voor marktfase en transactiekosten.

Voor beleggers die systematisch willen omgaan met trendherkenning, biedt het voortschrijdend gemiddelde een logisch startpunt binnen technische analyse.

Bronnen (klikbaar)

• Are moving average trading rules profitable? Evidence from the European stock markets
  https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00036846.2010.543084

• Moving average trading rules in emerging and developed markets
  https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09603100701720302

• Profitability of moving average strategies in South Asian markets
  https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00036846.2014.914145

• Testing moving average trading strategies: recent evidence
  https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0927539819300830

• Achtergrondartikel: Het nut van langetermijnindicatoren
  https://beleggen.com/het-nut-van-langetermijnindicatoren/