Aandelen selecteren: bouw je eigen selectiemachine

Geschreven door Harmen van Wijk, oprichter van Beleggen.com

Bij het aandelen selecteren werkt een vast proces beter dan een tip van de zwager of een enthousiast filmpje. Als ondernemer neem je ook nooit zomaar iemand aan. Je leest cv's, voert gesprekken, belt referenties na en laat een kandidaat soms een proefdag draaien, want je weet precies wat een verkeerde keuze kost in geld, tijd en gedoe op de werkvloer.

Bij beleggen gaat het bij veel mensen ineens heel anders. Daar volstaat een tip op een verjaardag, een stuk in de krant of een filmpje van iemand met een gehuurde Lamborghini op de achtergrond. En dat terwijl je met een aandeel gewoon eigenaar wordt van een stukje bedrijf.

Kijk, ik beleg nu ruim twintig jaar en ik heb in die tijd zelf ook flink leergeld betaald. Wat ik daaraan heb overgehouden is een vaste werkwijze, die ik met leden van Beleggen.com uitwerk in de verdiepingstraining De Selectiemachine. Geen onderbuikgevoel dus, maar een proces dat je elke keer opnieuw doorloopt, net als je sollicitatieprocedure.

In dit artikel neem ik je mee door die machine. Je leest waarom zelf selecteren loont, welke criteria ik hanteer, hoe je een economische moat herkent en waarom zelfs het beste bedrijf zonder goede timing flink kan tegenvallen.

Waarom loont het om zelf aandelen te kiezen?

Begin even bij een ongemakkelijke waarheid over de aandelenmarkt. Hendrik Bessembinder, hoogleraar aan Arizona State University, onderzocht alle Amerikaanse beursgenoteerde aandelen tussen 1926 en 2016. Zijn conclusie in het Journal of Financial Economics luidde dat slechts ongeveer 4% van de bedrijven verantwoordelijk was voor de volledige netto vermogenswinst van de Amerikaanse beurs in die periode.

Lees dat gerust nog een keer.

Meer dan de helft van alle aandelen deed het over hun complete beursleven zelfs slechter dan kortlopend Amerikaans staatspapier. De beurs als geheel steeg wel, maar dat kwam door een kleine groep uitschieters die de rest op sleeptouw nam. In onze verdiepingstraining Winner Takes Most noemen we dat precies zo, want de winnaar pakt het grootste deel van de buit.

Nou, dat heeft twee kanten. Wie lukraak koopt, heeft een flinke kans om bij die grote groep middelmatige of zwakke bedrijven uit te komen. Wie daarentegen een goed proces heeft om goede aandelen te vinden, vergroot de kans dat de winnaars in de portefeuille zitten en de verliezers erbuiten blijven.

Veel beleggers lossen dit op met een indexfonds of ETF, met het idee dat je dan in ieder geval alle winnaars in huis hebt. Dat klopt, maar je koopt op dat moment ook alle verliezers mee, zonder enige filter. Een S&P 500 tracker heeft historisch gemiddeld rond de 10% per jaar opgeleverd, alleen hoorde daar ook een daling van meer dan 50% bij tijdens de kredietcrisis van 2008 en 2009.

Een passief product stapt nooit uit. Jij zit er dus gewoon bij tot op de bodem, en dan maar hopen dat je zenuwen het houden.

Daarnaast speelt de vraag wat niets doen je kost. Zet je €150.000 twintig jaar op een spaarrekening tegen 2% rente, dan groeit dat naar bijna €223.000. Hetzelfde bedrag tegen een gemiddeld rendement van 8% groeit in die twintig jaar naar ruim €699.000, een verschil van ruim €476.000.

Dat is veel geld.

En dan heb ik het nog niet eens over inflatie gehad. Laat je €200.000 twintig jaar stilstaan bij een inflatie van 2,5%, dan houd je een koopkracht over van ongeveer €122.000. Bijna 40% van je vermogen lekt gewoon weg, net als water uit een bekertje met gaatjes, en jij maar rennen met je bekertje.

"Niet beleggen voelt veilig, maar inflatie neemt elk jaar stilletjes een hap uit je vermogen."

Eerlijk is eerlijk, die 8% is geen garantie. Rendementen schommelen, er komen slechte jaren en je kunt ook met een goed proces leergeld betalen. Maar wat we wel weten, is dat een doordacht selectieproces je kansen aan de goede kant van de streep zet.

Hoe werkt de selectiemachine en wat doet een aandelen screener?

In de training Winner Takes Most hadden mijn collega Harry Klip en ik het over een chipmaker waarvan de producten in het begin vooral voor spelletjes bedoeld waren. Inmiddels is dat bedrijf vele malen groter geworden, en natuurlijk denk je achteraf dat je dat had moeten zien aankomen. Op dat moment maakte ik een punt dat de kern raakt van alles wat we bij Beleggen.com doen.

"De juiste vraag is niet welk aandeel de winnaar van morgen is. De juiste vraag is welke strategie zich al meerdere jaren heeft bewezen, en waarvan het waarschijnlijk is dat die het de komende jaren opnieuw goed doet."

Die zin is de basis van de selectiemachine. Je probeert niet de ene gouden glazen bol te vinden, maar je bouwt een proces dat keer op keer het kaf van het koren scheidt. Vergelijk het met de werving in je bedrijf, waar je ook geen genie zoekt dat alles oplost, maar een procedure die structureel goede mensen oplevert.

Een aandelen screener is het eerste onderdeel van die machine. Het is een stuk software dat duizenden beursgenoteerde bedrijven filtert op criteria die jij zelf instelt, zoals winstgevendheid, schuldpositie of waardering. Gratis varianten vind je bijvoorbeeld bij TradingView en Finviz, en ook veel brokers hebben er een ingebouwd.

Goed, een screener alleen maakt nog geen selectiemachine. De machine bestaat uit een vaste volgorde van stappen, waarbij elke stap een deel van de kandidaten afvalt. Zo werkt dat in de praktijk.

1. Het universum bepalen. Je kiest in welke markten je zoekt en je stelt een minimale beurswaarde en handelsvolume in, zodat je niet in illiquide fondsjes terechtkomt waar je moeilijk uitstapt.
2. Het kwaliteitsfilter. Alleen bedrijven die structureel winstgevend zijn, een gezonde balans hebben en echt geld verdienen blijven over.
3. Het waarderingsfilter. Je kijkt welke kwaliteitsbedrijven tegen een redelijke prijs te koop zijn, want een prachtig bedrijf tegen een absurde prijs blijft een matige belegging.
4. De moatcheck. Je beoordeelt of het bedrijf een duurzaam concurrentievoordeel heeft dat zijn winst beschermt.
5. De trend en momentumcheck. Je kijkt of de markt het bedrijf ook daadwerkelijk beloont met een stijgende koers.
6. De spelregels voor in en uitstappen. Je legt vooraf vast hoeveel je per positie inzet en bij welk signaal je verkoopt.

Van de duizenden bedrijven waarmee je begint, blijven er na deze trechter meestal maar een handvol over. Dat is precies de bedoeling, want je portefeuille hoort de selectie te zijn van het beste wat je kunt vinden, niet een verzameling van alles wat toevallig je pad kruiste.

Eén waarschuwing wil ik je wel meegeven. Als je maar lang genoeg aan de knoppen van een screener draait, vind je altijd wel een combinatie die in het verleden fantastisch werkte, en dat heet in de wetenschap data mining. Gebruik daarom alleen criteria waarvan onafhankelijk onderzoek over meerdere decennia en markten heeft laten zien dat ze werken, zodat je strategie op feiten rust en niet op toeval.

Welke criteria gebruik je bij het aandelen kiezen?

Een directeur kan op de jaarvergadering prachtige verhalen vertellen, maar de cijfers liegen zelden lang. Ik heb in mijn loopbaan genoeg presentaties gezien met hockeysticks die omhoog wezen, terwijl de kasstroom al jaren de andere kant op ging. Daarom begint goed aandelen beoordelen wat mij betreft altijd bij een paar harde maatstaven die je in elk jaarverslag terugvindt.

De wetenschap staat wat dat betreft aan onze kant. Robert Novy-Marx liet in 2013 zien dat bedrijven met een hoge brutowinst ten opzichte van hun bezittingen het op de beurs gemiddeld beter deden dan minder winstgevende bedrijven. Cliff Asness, Andrea Frazzini en Lasse Pedersen bouwden daarop voort met hun onderzoek Quality Minus Junk, waarin kwaliteitsbedrijven over een lange periode en in tientallen landen beter presteerden dan rommelbedrijven.

In de tabel hieronder staan de selectiecriteria voor aandelen die ik zelf als startpunt hanteer. De vuistregels zijn mijn eigen ervaringsgetallen en geen wetten van Meden en Perzen, want per sector verschillen de normen.

Criterium	Wat het je vertelt	Mijn vuistregel als startpunt
Rendement op geïnvesteerd kapitaal (ROIC)	Hoeveel winst het bedrijf maakt per euro die erin zit	Structureel boven de 12 à 15%
Vrije kasstroom	Het geld dat na alle investeringen echt overblijft	Meerdere jaren op rij positief en liefst groeiend
Netto schuld gedeeld door EBITDA	Hoe zwaar de schulden op het bedrijf drukken	Bij voorkeur onder de 2
Brutomarge	Of het bedrijf prijzen kan verhogen zonder klanten te verliezen	Hoog en stabiel ten opzichte van sectorgenoten
Omzet en winstgroei	Of het verdienmodel consistent groeit	Gestage groei over een periode van 5 tot 10 jaar
Waardering (K/W en vrije kasstroomrendement)	Wat je betaalt voor een euro winst of kasstroom	In lijn met of onder het eigen historische gemiddelde

Wil je deze stappen nog verder uitdiepen, lees dan ook mijn uitleg over vier stappen om kwaliteitsaandelen te selecteren, waarin ik per stap laat zien waar je de cijfers vindt.

Dan de vraag die ik in trainingen het vaakst krijg, namelijk hoe je weet of een aandeel ondergewaardeerd is. Een lage koerswinstverhouding zegt op zichzelf weinig, want een bedrijf kan ook goedkoop zijn omdat het slecht gaat. Vergelijk de huidige waardering daarom altijd met twee dingen, met de eigen historie van het bedrijf over tien jaar en met directe concurrenten.

Benjamin Graham, de leermeester van Warren Buffett, sprak in The Intelligent Investor over een veiligheidsmarge. Je koopt pas als de prijs duidelijk onder je inschatting van de werkelijke waarde ligt, zodat je ruimte hebt voor je eigen rekenfouten. En die fouten maak je, dat is gewoon zo, hè.

Eugene Fama en Kenneth French toonden in 1992 aan dat goedkope aandelen, gemeten aan de verhouding tussen boekwaarde en beurswaarde, het historisch beter deden dan dure aandelen. Meer over die waardepremie lees je in mijn artikel over waarom ondergewaardeerde aandelen vaak meer opleveren. Pas wel op voor de zogenaamde waardeval, het aandeel dat goedkoop is en goedkoop blijft omdat het verdienmodel langzaam uitdooft.

"Goedkoop is pas interessant als er kwaliteit onder zit. Anders koop je gewoon een probleem met korting."

Wat is een economische moat en waarom zoek je die?

Denk aan een middeleeuws kasteel. De muren mogen nog zo hoog zijn, het is de slotgracht eromheen die belegeraars op afstand houdt. Warren Buffett maakte dat beeld populair onder beleggers, en sindsdien heet een duurzaam concurrentievoordeel een economische moat.

Het idee erachter is eenvoudig. Een bedrijf dat veel geld verdient, trekt concurrenten aan als wespen op de limonade, en zonder bescherming wordt die winst binnen een paar jaar weggeconcurreerd. Een moat zorgt ervoor dat het bedrijf zijn hoge rendement op kapitaal jarenlang kan vasthouden, en juist daar komt het samengestelde rendement vandaan.

In de verdiepingstraining De Moat Checklist, die vlak voor De Selectiemachine plaatsvond, hebben we dat stap voor stap uitgewerkt. De deelnemers gaven er een dikke tien voor, wat Harry en ik uiteindelijk maar eerlijk hebben gedeeld. Pat Dorsey, voormalig hoofd aandelenonderzoek bij Morningstar, onderscheidt in zijn boek The Little Book That Builds Wealth vijf bronnen van een moat.

• Immateriële activa. Sterke merken, patenten en vergunningen waarmee een bedrijf meer kan vragen dan een concurrent.
• Overstapkosten. Klanten blijven omdat overstappen te duur, te riskant of te veel gedoe is, denk aan je boekhoudsoftware of je bank.
• Netwerkeffect. Een dienst wordt waardevoller naarmate meer mensen hem gebruiken, zoals bij betaalnetwerken en handelsplatformen.
• Kostenvoordeel. Een bedrijf produceert structureel goedkoper door schaal, ligging of een uniek proces.
• Efficiënte schaal. Een markt is zo klein of specialistisch dat er maar ruimte is voor één of twee spelers, zoals bij een luchthaven of pijpleiding.

De beste toets die ik ken is een gedachte-experiment uit de ondernemerspraktijk. Geef in gedachten een concurrent een miljard euro en vijf jaar de tijd, en schat in hoeveel schade die het bedrijf kan toebrengen. Komt het antwoord neer op weinig, dan heb je waarschijnlijk met een brede gracht te maken.

Warren Buffett noemde prijszettingsmacht ooit de beslissende factor bij het beoordelen van een bedrijf. Kan een bedrijf jaar na jaar zijn prijzen verhogen zonder dat klanten weglopen, dan zie je dat terug in een hoge en stabiele brutomarge. Zo koppel je de moat direct aan de cijfers uit de vorige sectie.

Een moat is alleen nooit eeuwig. Technologie verandert, toezichthouders grijpen in en klantgedrag verschuift, waardoor ook de breedste gracht kan dichtslibben. Dat zie je goed terug in het praktijkvoorbeeld hieronder.

Praktijkvoorbeeld met Wolters Kluwer door de selectiemachine

Voor dit voorbeeld blijf ik dicht bij huis, in Alphen aan den Rijn. Wolters Kluwer ontstond in 1987 uit een fusie tussen twee uitgevers met wortels in de negentiende eeuw. Lange tijd was het een klassieke uitgever van vakboeken en tijdschriften op papier, een sector waarvan iedereen wist dat internet hem zwaar zou raken.

Onder Nancy McKinstry, die in 2003 topvrouw werd, gooide het bedrijf het roer volledig om. Volgens het jaarverslag over 2024 komt inmiddels ruim 90% van de omzet uit digitale producten en diensten, en is ruim 80% van de omzet terugkerend. Denk aan UpToDate, dat artsen gebruiken bij behandelbeslissingen, en aan CCH Axcess, belastingsoftware voor accountantskantoren.

Goed, nu de machine erop loslaten. Op het kwaliteitsfilter scoort het bedrijf sterk, met een omzet van ruim €5,9 miljard over 2024, een organische groei van 6% en een aangepaste operationele marge van bijna 28% volgens de eigen jaarcijfers. Bovendien keert het al jaren een groeiend dividend uit en koopt het geregeld eigen aandelen in.

Op de moatcheck is het verhaal nog overtuigender. Een accountantskantoor dat zijn complete klantadministratie in één softwarepakket heeft zitten, stapt niet snel over, want dat kost maanden werk en levert risico op fouten bij de Belastingdienst op. Daar zit een klassieke combinatie van overstapkosten en immateriële activa, in de vorm van vakinhoud die over decennia is opgebouwd.

Op het waarderingsfilter kwam het bedrijf jarenlang minder goed door de keuring. De beurs had de kwaliteit allang ontdekt en de waardering lag daardoor ruim boven het historische gemiddelde, waardoor een strikte waardebelegger aan de zijlijn bleef staan.

En dan de les. In 2025 kreeg het aandeel flinke klappen, onder meer door zorgen dat kunstmatige intelligentie het verdienmodel van informatieleveranciers onder druk zou zetten. Of die zorgen terecht zijn, weet op dit moment niemand zeker, maar de koers liet er geen misverstand over bestaan.

Een prachtige moat beschermt de winst, maar niet je koers.

Precies daarom bestaat de selectiemachine uit meerdere lagen. Een belegger die alleen naar kwaliteit en moat keek, zag een topbedrijf en bleef zitten, terwijl een belegger met een trendfilter op dat moment een duidelijk signaal kreeg dat de markt anders ging denken. Ik noem Wolters Kluwer hier overigens nadrukkelijk als lesmateriaal en niet als koop of verkooptip, dus doe altijd je eigen onderzoek.

Waarom is timing bij het selecteren van aandelen zo belangrijk?

Ik ken beleggers die maanden besteden aan het doorlichten van een jaarverslag en vervolgens op de slechtst denkbare dag instappen. Dat is net als een uitstekende kandidaat aannemen en hem op zijn eerste werkdag direct naar de verkeerde afdeling sturen. De selectie klopte, maar het resultaat valt alsnog tegen.

Narasimhan Jegadeesh en Sheridan Titman publiceerden in 1993 een studie die inmiddels tot de meest geciteerde van de beleggingsliteratuur hoort. Ze lieten zien dat aandelen die het over de voorgaande drie tot twaalf maanden goed deden, het in de maanden daarna gemiddeld ook beter deden dan de achterblijvers. Dat effect heet momentum en is sindsdien in vrijwel elke aandelenmarkt teruggevonden.

Mebane Faber liet in 2007 zien dat een simpele trendregel, waarbij je alleen belegt zolang de koers boven het voortschrijdend gemiddelde van tien maanden ligt, de grootste dalingen in het verleden flink beperkte. Dat is niet mijn mening, dat zijn de feiten uit gepubliceerd onderzoek. Je mist met zo'n regel soms een stukje rendement, maar je ontloopt de zwaarste klappen.

In onze Trading Navigator zie je dezelfde afweging terug. Een deelnemer vroeg tijdens een verdiepingstraining of je met de rustigere versie 18 geen trends mist. Mijn antwoord was dat je misschien een klein stukje van het begin van een trend mist, maar dat je daar tegenover langer in een bestaande trend kunt blijven zitten, wat een stuk rustiger beeld oplevert.

Waarom die paar procent extra rendement zo zwaar telt, zie je pas als je het over een langere periode doorrekent. In de tabel hieronder staat een startvermogen van €250.000 dat vijftien jaar groeit tegen twee verschillende gemiddelde rendementen.

Scenario	Gemiddeld rendement per jaar	Eindwaarde na 15 jaar	Groei
Gemiddelde portefeuille	5%	bijna €520.000	ruim €269.000 (factor 2,08)
Zorgvuldig geselecteerde portefeuille	8%	ruim €793.000	ruim €543.000 (factor 3,17)
Verschil	3 procentpunt	ruim €273.000

Drie procentpunt per jaar klinkt als weinig, maar het verschil aan het einde is ruim €273.000. Dat is een complete vakantiewoning, of tien jaar extra rust in je pensioen. Houd er wel rekening mee dat dit gemiddelden zijn en dat geen enkele strategie garandeert dat je die 8% haalt.

Bij timing hoort ook het uitstappen. Leg vooraf vast bij welk signaal je verkoopt, want in de hitte van een koersdaling neemt bijna niemand rationele beslissingen. Hoe je dat aanpakt, lees je in mijn artikel over het juiste moment om uit te stappen bij winst of verlies.

"Selectie bepaalt wat je koopt, timing bepaalt wat je eraan overhoudt."

Wat kun je nu doen?

Kijk, de selectiemachine is geen geheime formule. Het is een werkwijze die je als ondernemer al kent uit je eigen bedrijf, toegepast op je vermogen. Een paar concrete stappen kunnen je helpen om er zelf mee aan de slag te gaan.

1. Zet je eigen trechter op papier. Schrijf in een paar regels op in welke markten je zoekt, welke kwaliteitscriteria je hanteert en welke waardering je maximaal accepteert, zodat je bij elk aandeel dezelfde lat legt.
2. Probeer een gratis aandelen screener uit. Stel een handvol criteria uit de tabel in dit artikel in en kijk hoeveel bedrijven er overblijven, waarbij je let op hoe dat aantal verandert als je één filter strenger maakt.
3. Doe de moattoets bij je huidige posities. Neem elk aandeel in je portefeuille en beoordeel welke van de vijf moatbronnen het heeft, en of die gracht breder of smaller wordt.
4. Onderzoek hoe trendvolgen en momentum werken. Lees de onderzoeken van Jegadeesh en Titman en van Faber, en kijk hoe je een trendfilter als laatste laag aan je selectie kunt toevoegen.
5. Bepaal je exitregels voordat je instapt. Spreek met jezelf af bij welke koersdaling of welk trendsignaal je een positie heroverweegt, en houd je daar ook aan.

Twijfel je nog welke aanpak bij jouw tijd, karakter en doelen past, dan helpt het om eerst een beleggingsstrategie te kiezen die aansluit op jouw profiel. In mijn boeken 10 Stappen Succesvol Beleggen en Beter dan de Bank werk ik die keuze ook verder uit.

Wil je zien hoe wij de selectiemachine wekelijks in de praktijk gebruiken, met echte bedrijven en de signalen uit de Trading Navigator erbij, dan ben je van harte welkom bij de verdiepingstrainingen van Beleggen.com. Je leert er niet welk aandeel morgen de winnaar is, maar welke strategie zich al jaren bewijst.

En daar zit de kans.

Bronnen

1. Bessembinder, H. (2018). Do Stocks Outperform Treasury Bills? Journal of Financial Economics, 129(3).
2. Jegadeesh, N. en Titman, S. (1993). Returns to Buying Winners and Selling Losers: Implications for Stock Market Efficiency. The Journal of Finance, 48(1).
3. Fama, E.F. en French, K.R. (1992). The Cross-Section of Expected Stock Returns. The Journal of Finance, 47(2).
4. Novy-Marx, R. (2013). The Other Side of Value: The Gross Profitability Premium. Journal of Financial Economics, 108(1).
5. Asness, C.S., Frazzini, A. en Pedersen, L.H. (2019). Quality Minus Junk. Review of Accounting Studies, 24(1).
6. Faber, M.T. (2007). A Quantitative Approach to Tactical Asset Allocation. The Journal of Wealth Management, 9(4).
7. Dorsey, P. (2008). The Little Book That Builds Wealth. John Wiley & Sons.
8. Graham, B. (1949). The Intelligent Investor. Harper & Brothers.
9. Wolters Kluwer (2025). Annual Report 2024. Alphen aan den Rijn.
10. Van Wijk, H. 10 Stappen Succesvol Beleggen en Beter dan de Bank. Beleggen.com.