Goud als belegging heeft sinds 2018 systematisch terrein gewonnen en de prestaties van veel aandelenindexen overtroffen. Dit gebeurt terwijl beleggers hun portefeuilles herbalanceren voor 2026 en de aandacht traditioneel uitgaat naar aandelen en obligaties, een trend die weinig aandacht krijgt in mainstream financiële media.

De goudprijs beweegt zich op historisch hoge niveaus, waarbij centrale banken wereldwijd hun goudreserves uitbreiden en particuliere beleggers opnieuw interesse tonen in edelmetalen als onderdeel van hun vermogensopbouw.

Prestaties van edelmetalen versus aandelen sinds 2018

De cijfers spreken een duidelijke taal. Sinds september 2018 heeft goud een indrukwekkende prestatie neergezet die vele beleggers heeft verrast, met aanzienlijke verschillen in rendement ten opzichte van traditionele aandelenindexen.

Goud steeg in deze periode met ruim 50%, terwijl de Dow Jones Industrial Average slechts een plus van ongeveer 2% wist te realiseren. Deze vergelijking illustreert een fundamentele verschuiving in marktdynamiek die veel beleggers over het hoofd zagen.

De prestatie wordt nog opmerkelijker wanneer je beseft dat edelmetalen traditioneel gezien worden als defensieve beleggingen. Claude Erb en Campbell Harvey van Duke University beschrijven in hun onderzoek "The Golden Dilemma" hoe goud historisch functioneert als een "golden constant" met een verwacht reëel rendement van nul op lange termijn.

Toch toont de periode sinds 2018 aan dat korte tot middellange termijn prestaties van goud significant kunnen afwijken van deze historische norm. De onderzoekers merken op dat de variatie in nominale en reële rendementen van dit edelmetaal over 1, 5, 10, 15 en 20 jaar beleggingshorizons niet wordt gedreven door gerealiseerde inflatie.

Deze prestatie wordt nog relevanter wanneer je de context van monetair beleid erbij betrekt. Massale liquiditeitsinjecties door centrale banken wereldwijd, bekend als quantitative easing, hebben een omgeving gecreëerd waarin traditionele waarderingsmaatstaven onder druk staan.

Kijk, de Federal Reserve heeft sinds de financiële crisis van 2008 haar balans uitgebreid van ongeveer €900 miljard naar meer dan €7.000 miljard op het hoogtepunt. Dat is een vermenigvuldiging van bijna acht keer.

De Europese Centrale Bank heeft vergelijkbare stappen gezet. In zo'n omgeving zoeken beleggers naar activa die hun koopkracht kunnen behouden.

Het edelmetaal goud heeft 5.000 jaar dienst gedaan als geld en oppotmiddel. Dat is geen toeval, maar het resultaat van unieke eigenschappen zoals schaarste, duurzaamheid en universele acceptatie.

Marktmanipulatie en de bevrijding van goudprijzen

De goudmarkt heeft jarenlang geleden onder systematische prijsmanipulatie door grote financiële instellingen, ook wel "bullion banks" genoemd. Deze instellingen gebruikten de COMEX futures-beurs in New York om kunstmatig druk uit te oefenen op goudprijzen door middel van "paper gold" transacties.

Het mechanisme werkte eenvoudig maar effectief. Bullion banks verkochten massale hoeveelheden goud futures contracten zonder de intentie om daadwerkelijk fysiek goud te leveren.

Deze verkopen vonden vaak plaats tijdens rustige handelsuren, bijvoorbeeld tijdens de Aziatische handel, om maximale prijsimpact te realiseren.

Nou, sinds 2018 zien we dat dit systeem onder druk staat. De toenemende vraag naar fysieke levering van goud door centrale banken en institutionele beleggers heeft de COMEX meermaals in technische default situaties gebracht.

• Meer goud werd opgevraagd dan de fysieke voorraad toeliet
• Leveringsproblemen ontstonden door discrepanties tussen paper en fysiek goud
• De basis tussen spot- en futuresprijzen toonde tekenen van stress (backwardation)
• Bullion banks moesten tegen verlies fysiek goud aankopen om contracten te vervullen

Deze ontwikkeling markeert een keerpunt. Erb en Harvey wijzen erop dat autoritatieve schattingen suggereren dat ongeveer driekwart van de wereldwijde goudvoorraad al is gedolven.

Dit betekent dat de mensheid in de komende decennia steeds moeilijker toegankelijke en duurdere goudvoorraden zal moeten aanboren.

De London Bullion Market Association, die de dagelijkse goudprijsvaststelling regelt, moest zich aanpassen aan deze nieuwe realiteit. Het klassieke systeem waarbij een handjevol banken tweemaal per dag de edelmetaalprijzen vaststelde, kwam onder druk te staan van marktkrachten die niet langer te controleren waren.

"De natuur bleek sterker dan kunstmatige manipulaties op termijnmarkten."

Voor particuliere beleggers betekent dit dat goudprijzen waarschijnlijk een meer natuurlijk verloop gaan volgen, gedreven door fundamentele vraag- en aanbodverhoudingen in plaats van door speculatieve posities op derivatenmarkten.

Zilver: de achterblijver met potentieel

Terwijl goud zijn bevrijding vierde, bleef zilver achter. Dit verschil in prestatie biedt interessante inzichten voor beleggers die diversificatie binnen edelmetalen overwegen.

Zilver steeg sinds september 2018 slechts 30%, aanzienlijk minder dan de 50% van goud. Deze onderperformance heeft een logische verklaring: zilver handelt in een kleinere markt en kan daarom gemakkelijker onder controle worden gehouden door dezelfde manipulatiemechanismen.

De cijfers spreken boekdelen. Goud handelt momenteel nog slechts 6% onder zijn historische piek van €1.920 per troy ounce uit 2011.

Zilver daarentegen noteert rond de €18, wat betekent dat het nog meer dan 160% moet stijgen om zijn hoogtepunt van €48 te evenaren.

Edelmetaal	Huidige koers (geschat)	Historische piek	Afstand tot piek
Goud	€1.800	€1.920 (2011)	-6%
Zilver	€18	€48 (2011)	-62%

Deze discrepantie suggereert dat zilver een inhaalslag zou kunnen maken. Historisch vertoont de zilver-goud ratio cyclisch gedrag, waarbij zilver often volgt wanneer goud stijgt.

Zilver heeft bovendien industriële toepassingen die goud mist. Van fotovoltaïsche zonnepanelen tot elektronische componenten en medische apparatuur, de industriële vraag naar zilver groeit structureel.

Dit zorgt voor een extra vraagcomponent naast de monetaire vraag die beide metalen delen.

Goed, voor beleggers die exposure willen naar edelmetalen kan zilver interessant zijn vanwege deze combinatie van factoren. De lagere prijs per troy ounce maakt het bovendien toegankelijker voor particuliere beleggers met beperkte middelen.

Wel moet je beseffen dat zilver volatieler is dan goud. Bij stijgende markten kan zilver goud overtreffen, maar bij dalende markten valt het doorgaans harder.

Vraag- en aanbodverhoudingen in edelmetalen

De fundamentele vraag- en aanbodverhoudingen in de goudmarkt ondergaan een structurele verandering die de basis legt voor toekomstige prijsontwikkelingen. Deze verschuiving wordt gedreven door meerdere factoren die elkaar versterken.

Aan de aanbodzijde toont onderzoek aan dat nieuwe goudmijnproductie verrassend ongevoelig is voor prijsstijgingen. Dit heeft te maken met de lange doorlooptijd van mijnbouwprojecten, de afnemende kwaliteit van beschikbare ertsen en toenemende milieuregelgeving.

Een goudmijn ontwikkelen duurt gemiddeld 10 tot 15 jaar van ontdekking tot productie. Deze lange termijn maakt het voor mijnbouwmaatschappijen moeilijk om snel te reageren op prijsstijgingen.

Bovendien zijn de makkelijk toegankelijke goudvoorraden al grotendeels ontgonnen. Autoritatieve schattingen suggereren dat ongeveer 75% van de wereldwijde goudvoorraad al is gedolven.

Dit betekent dat de mensheid in de komende decennia steeds moeilijker toegankelijke en duurdere voorraden zal moeten aanboren.

Aan de vraagzijde zien we een fundamentele verschuiving in het aankoopgedrag van centrale banken. Na jaren van goudverkopen zijn centrale banken sinds 2010 netto kopers geworden.

Deze trend versterkt zich, waarbij vooral opkomende economieën hun goudreserves uitbreiden.

• China verhoogde zijn officiële goudreserves van 1.054 ton in 2009 naar meer dan 2.000 ton in 2024
• Rusland bouwde voor de sancties zijn goudreserves uit tot meer dan 2.300 ton
• Turkije, India en Polen breidden hun goudvoorraden significant uit
• Centrale banken kochten in 2023 naar schatting meer dan 1.000 ton goud bij

Deze trend heeft diepe strategische redenen. Opkomende economieën willen hun afhankelijkheid van de Amerikaanse dollar verminderen en zoeken naar alternatieve reserveactiva.

Goud biedt de aantrekkelijkheid van een actief dat geen schuld van een andere partij vormt.

"Goud is het enige financiële actief dat niemands schuld is. Dat maakt het uniek in een wereld van oplopende staatsschulden."

Erb en Harvey berekenen dat wanneer prominente opkomende markten hun goudreserves uitbreiden naar het gemiddelde niveau van ontwikkelde landen per capita of per BBP, de reële goudprijs verder kan stijgen vanaf het huidige verhoogde niveau.

Voor Nederlandse beleggers betekent dit dat je concurreert met centrale banken om beschikbaar goud. Deze institutionele vraag zorgt voor een vloer onder de goudprijs die historisch vaak ontbrak.

Hoe belegg je in goud: praktische opties

Voor particuliere beleggers die overwegen om goud toe te voegen aan hun portefeuille bestaan verschillende mogelijkheden, elk met specifieke voor- en nadelen die zorgvuldige overweging verdienen.

Fysiek goud vormt de meest directe manier om exposure te krijgen naar het edelmetaal. Je kunt goudstaven of munten kopen via gespecialiseerde dealers, waardoor je daadwerkelijk eigenaar bent van het goud zonder tegenpartijrisico.

Nou, er zitten ook nadelen aan fysiek goud. Je moet het veilig opslaan, wat kosten met zich meebrengt. Een kluisje bij de bank kost gemiddeld €50 tot €150 per jaar.

Verzekering komt daar nog bovenop. Bij verkoop betaal je doorgaans een spread van 2 tot 5% tussen aan- en verkoopprijzen.

Goud-ETFs bieden een alternatief zonder de praktische bezwaren van fysieke opslag. Deze fondsen kopen fysiek goud aan en geven certificaten uit die het eigendomsrecht vertegenwoordigen.

Bekende voorbeelden zijn SPDR Gold Shares (GLD) en iShares Gold Trust (IAU). Het grote voordeel is liquiditeit: je kunt tijdens handelstijden gemakkelijk in- en uitstappen tegen marktprijzen.

De jaarlijkse kosten liggen tussen 0,25% en 0,4%, wat relatief laag is. Wel moet je beseffen dat ETFs tegenpartijrisico introduceren wanneer je afhankelijk bent van de beheerder en de bewaarder van het goud.

In extreme scenario's, zoals een financiële crisis, kan dit relevant worden. Een derde optie vormen goudmijnbouwfondsen die investeren in aandelen van bedrijven die goud delven.

Het voordeel is leverage: wanneer goudprijzen stijgen, stijgen mijnbouwwinsten vaak sterker omdat de productiekosten relatief vast zijn.

Neem als voorbeeld Barrick Gold Corporation, een van de werelds grootste goudproducenten met productiekosten van ongeveer €1.000 per troy ounce. Bij een goudprijs van €1.800 bedraagt de winstmarge €800 per troy ounce.

Stijgt goud naar €2.000, dan wordt de winstmarge €1.000, een stijging van 25%. Deze leverage werkt echter beide kanten op: dalende goudprijzen raken mijnbouwwinsten harder dan de goudprijs zelf.

Bovendien introduceer je bedrijfsrisico's zoals operationele problemen, milieuregelgeving en politieke risico's in mijnbouwlanden.

Voor Nederlandse beleggers speelt ook het fiscale aspect een rol. Fysiek goud valt onder de vermogensrendementsheffing in box 3, terwijl goud-ETFs worden behandeld als effectenbeleggingen. Goudmijnbouwfondsen vallen ook onder de gewone beleggingsfiscaliteit.

Beleggingswijze	Voordelen	Nadelen	Geschikt voor
Fysiek goud	Directe eigendom, geen tegenpartijrisico	Opslagkosten, spreads, illiquiditeit	Lange termijn, kleine allocaties
Goud-ETFs	Liquiditeit, lage kosten, gemak	Tegenpartijrisico, geen fysieke eigendom	Tactische allocaties, handelsstrategie
Mijnbouwfondsen	Leverage op goudprijs, dividend	Bedrijfsrisico, volatiliteit	Speculatieve component

De meeste vermogensbeheerders adviseren een allocatie van 5 tot 10% van de portefeuille naar goud. Deze weging biedt diversificatievoordelen zonder de portefeuille te domineren.

In ieder geval is het belangrijk om goud te zien als verzekering tegen extreme scenario's, niet als groei-investering.

Timing speelt natuurlijk ook een rol. Erb en Harvey merken op dat wanneer de reële goudprijs boven het gemiddelde ligt, zoals momenteel het geval is, de daaropvolgende reële goudrendementen historisch gezien onder het gemiddelde lagen.

Dit suggereert dat beleggers die nu instappen mogelijk geduld moeten hebben voordat ze mooie rendementen zien. Aan de andere kant kunnen de structurele veranderingen in vraag en aanbod betekenen dat de marktsituatie structureel verschuift.

Wat kun je nu doen?

De ontwikkelingen op de goudmarkt bieden interessante mogelijkheden voor particuliere beleggers die hun portefeuille willen diversifiëren. Hier zijn concrete stappen die je kunt overwegen.

Bepaal je allocatie zorgvuldig. Begin met een bescheiden weging van 5% van je totale portefeuille. Deze omvang biedt diversificatievoordelen zonder je rendementspotentieel te beperken.

Bij een portefeuille van €200.000 betekent dit €10.000 in goud-gerelateerde beleggingen.

Kies je beleggingswijze op basis van je doelstelling. Voor lange termijn vermogensopbouw kan een goud-ETF de meest praktische optie zijn. Bekijk fondsen zoals Xtrackers Physical Gold ETC of Invesco Physical Gold ETC die fysiek goud aanhouden.

Controleer de jaarlijkse kosten en de kwaliteit van de bewaarder voordat je besluit.

Spreid je exposure over verschillende edelmetalen. Overweeg naast goud ook een kleinere positie in zilver, bijvoorbeeld door een 70/30 verdeling. Zilver kan interessant zijn vanwege het inhaalspotentieel en de industriële vraagcomponent.

Monitor de vraag- en aanbodverhoudingen. Houd centrale bank aankopen in de gaten via rapporten van de World Gold Council. Deze data geeft inzicht in structurele vraagtrends.

Volg ook ontwikkelingen op termijnmarkten, waar tekenen van stress kunnen wijzen op toekomstige prijsbewegingen.

Bouw je positie geleidelijk op. In plaats van een grote eenmalige investering kun je dollar-cost-averaging toepassen. Koop bijvoorbeeld maandelijks voor €300 aan goud-ETF shares.

Deze aanpak vermindert het timing-risico en zorgt voor een gemiddelde inkoopprijs.

Vergeet niet dat goud primair functioneert als verzekering tegen extreme scenario's. Het is geen vervanger voor groei-investeringen zoals kwaliteitsaandelen of vastgoed.

De waarde zit in de diversificatie en het behoud van koopkracht over zeer lange perioden.

Bronnen

1. Erb, Claude B. & Harvey, Campbell R. (2013). "The Golden Dilemma." Duke University & National Bureau of Economic Research
2. World Gold Council (2024). "Gold Demand Trends Report." Beschikbaar via gold.org
3. London Bullion Market Association (2024). "LBMA Precious Metals Prices." Beschikbaar via lbma.org.uk
4. Federal Reserve Economic Data (2024). "Gold Prices and Federal Reserve Balance Sheet." Beschikbaar via fred.stlouisfed.org