Kijk, de vraag waar geld vandaan komt lijkt simpel, maar raakt aan de kern van ons hele financiële systeem. Wanneer je €10.000 op je spaarrekening zet, denk je waarschijnlijk dat dit geld ergens fysiek bestaat. Maar de realiteit is veel interessanter dan je zou verwachten.

De bron van geld in de moderne economie ligt niet waar je denkt. Het ontstaat niet in een goudkluis of de munt, maar in de computersystemen van centrale banken. Dit proces van geldcreatie bepaalt rechtstreeks of je spaargeld koopkracht behoudt of verliest.

Het moderne geldscheppingssysteem werkt anders dan wat de meeste mensen denken. Centrale banken kunnen letterlijk geld uit het niets creëren door cijfers in een computersysteem aan te passen. Commerciële banken hebben ook beperkte geldscheppende bevoegdheden. Dit systeem zorgt voor liquiditeit in de economie, maar draagt ook risico's die je als belegger moet begrijpen.

Hoe centrale banken geld uit het niets creëren

De meest directe uitleg kwam ooit van Ben Bernanke, voormalig voorzitter van de Federal Reserve. Toen een journalist vroeg waar al die miljarden voor bankensteun vandaan kwamen, antwoordde Bernanke simpelweg dat hij het geld op de computer bijboekte op de rekening van de bank.

Dat klinkt te simpel om waar te zijn, maar zo werkt het daadwerkelijk. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft een soortgelijke bevoegdheid in Nederland. Wanneer een commerciële bank liquiditeit nodig heeft, kan DNB dit geld letterlijk uit het niets creëren door het bedrag bij te boeken op de rekening van die bank bij de centrale bank.

Lees ook: Obligaties in de huidige rentemarkt

Lees ook: ING Beleggen: Welke kosten betaal je écht?

Centrale banken zijn de enige instellingen die onbeperkt geld kunnen creëren zonder dat daar fysieke tegenwaarde tegenover staat.

Goed, laten we dit concreet maken. Stel ABN AMRO heeft €500 miljoen extra liquiditeit nodig. DNB kan dit bedrag direct bijboeken door simpelweg de cijfers in het computersysteem aan te passen. ABN AMRO krijgt €500 miljoen op hun rekening bij DNB, maar heeft wel een schuld van €500 miljoen aan DNB. Het geld ontstaat letterlijk op het moment van bijboeking.

Dit proces verschilt fundamentaal van hoe gewone mensen of bedrijven geld krijgen. Jij en ik moeten eerst geld verdienen of lenen van iemand die het al heeft. Centrale banken hoeven dat niet. Ze drukken niet eens fysiek geld, maar passen gewoon digitale balansen aan.

Het mechanisme van geldcreatie werkt via verschillende instrumenten die centrale banken tot hun beschikking hebben:

• Herfinancieringsoperaties: Banken lenen geld van de centrale bank tegen onderpand
• Quantitative Easing: Grootschalige opkoop van obligaties door nieuwe geld te creëren
• Noodfaciliteiten: Direct liquiditeitssteun aan individuele banken in crisissituaties
• Reservevereisten: Aanpassingen aan hoeveel reserves banken moeten aanhouden

Deze bevoegdheden bestaan om financiële stabiliteit te waarborgen. Tijdens de financiële crisis van 2008 creëerden centrale banken wereldwijd triljoenen aan nieuwe liquiditeit. De Europese Centrale Bank (ECB) lanceerde Asset Purchase Programmes waarin maandelijks tientallen miljarden euro's aan obligaties werden opgekocht met nieuw gecreëerd geld.

Nou, het interessante is dat dit systeem bewust zo is opgezet. Voordat centrale banken bestonden, konden banken bij een bankrun failliet gaan omdat ze niet genoeg fysiek geld hadden. Nu kan een centrale bank altijd liquiditeit verstrekken, waardoor bankruns in principe onmogelijk worden.

Geldschepping door commerciële banken

Commerciële banken zoals ING, Rabobank en ABN AMRO hebben ook geldscheppende bevoegdheden, maar dan binnen strikte regels. Wanneer jij een hypotheek of lening aanvraagt, creëert de bank dat geld deels uit het niets.

Lees ook: Converteerbare Obligaties: Hoe Werken Ze? | Gids 2026

Vergelijk het met een stoel die steeds meer poten krijgt. De eerste poot is het geld dat spaarders bij de bank zetten. Maar de bank mag meer uitlenen dan ze aan spaargeld hebben ontvangen. Dit heet het fractioneel reservesysteem.

In de praktijk werkt dit als volgt. Stel je stort €1.000 bij ING. ING hoeft slechts een klein percentage hiervan als reserve aan te houden, bijvoorbeeld 1%. Ze mogen dus €990 uitlenen aan andere klanten. Wanneer ING een lening verstrekt van €990, ontstaat dit geld letterlijk bij toekenning van de lening.

Stap	Actie	Geld in omloop
1	Je stort €1.000 bij ING	€1.000
2	ING houdt €10 reserve (1%)	€1.000
3	ING leent €990 uit aan klant B	€1.990
4	Klant B stort €990 bij Rabobank	€1.990
5	Rabobank leent €980 uit aan klant C	€2.970

Uit jouw oorspronkelijke €1.000 ontstaat zo bijna €3.000 aan geld in de economie. Dit heet het geldmultiplicatoreffect. Hoe lager het reservepercentage, hoe meer geld banken kunnen creëren.

Banken creëren geld door het uitlenen, niet door het aantrekken van spaargeld zoals veel mensen denken.

De beperkingen voor commerciële banken zijn wel strenger dan voor centrale banken. DNB en de ECB houden toezicht via regelgeving zoals:

• Kapitaalvereisten: Banken moeten voldoende eigen vermogen hebben
• Liquiditeitsvereisten: Banken moeten voldoende liquide middelen aanhouden
• Leverage ratio: Beperking van de totale schuldpositie ten opzichte van eigen vermogen

Kijk, het systeem heeft bewust deze constructie gekregen omdat het economische groei stimuleert. Zonder geldcreatie door banken zou er veel minder krediet beschikbaar zijn voor huizenkopen, bedrijfsinvesteringen en consumptie. Maar het creëert ook risico's.

Nederlandse banken hadden voor de crisis van 2008 soms maar 2% tot 3% eigen vermogen ten opzichte van hun totale balans. Dat betekende dat een verlies van slechts 3% op hun uitstaande leningen de bank al in problemen bracht. Na 2008 zijn deze eisen aangescherpt, maar het principe van geldschepping blijft hetzelfde.

De verbinding tussen geldcreatie en staatsschuld

Nou, hier wordt het interessant voor ons als Nederlandse belastingbetalers. Er bestaat een directe verbinding tussen geldcreatie en de financiering van staatsschulden. Deze constructie werkt via wat financiële experts het carry trade model noemen.

De Nederlandse Staat geeft obligaties uit om de begroting te financieren. Deze staatsobligaties hebben een rente van bijvoorbeeld 2,5% per jaar. Commerciële banken kopen deze obligaties, maar financieren de aankoop met geld dat ze goedkoop lenen van DNB of de ECB tegen 1% rente.

Lees ook: Aandelen analyseren: fundamentele & technische analyse

Goed, laten we dit uitrekenen voor een Nederlandse bank. Stel ABN AMRO leent €1 miljard van de ECB tegen 1% rente en koopt hiermee Nederlandse staatsobligaties die 2,5% opbrengen. Het verschil van 1,5% betekent €15 miljoen winst per jaar voor ABN AMRO, praktisch risicoloos.

Partij	Actie	Rente	Risico
ECB	Leent uit aan banken	1,0%	Nul (kan geld printen)
Commerciële bank	Koopt staatsobligaties	2,5%	Zeer laag (staat garandeert)
Nederlandse Staat	Krijgt financiering	2,5%	Belastingbetalers dragen uiteindelijk risico
Spaarders	Ontvangen spaarrente	0,1%	Inflatie eet spaargeld op

Dit systeem zorgt ervoor dat de overheid altijd genoeg geld kan lenen om haar verplichtingen na te komen. Maar de kosten worden uiteindelijk doorgeschoven naar spaarders en belastingbetalers via inflatie en belastingen.

Het moderne geldsysteem is in wezen een mechanisme om risico van banken en overheden over te hevelen naar gewone spaarders.

Het Nederlandse staatsschuldniveau van ongeveer €500 miljard wordt op deze manier gefinancierd. Nederlandse banken houden voor tientallen miljarden aan Nederlandse staatsobligaties aan. Ze verdienen gegarandeerd geld op het verschil tussen wat ze betalen aan de centrale bank en wat ze ontvangen van de Nederlandse staat.

Waarom werkt dit systeem zo? Omdat de ECB altijd bereid is om banken van liquiditeit te voorzien, hebben banken geen risico dat ze niet kunnen betalen. En omdat de Nederlandse staat wordt gegarandeerd door belastingbetalers, hebben banken ook geen kredietrisico op staatsobligaties.

Lees ook: Delta Optie: Prijsgevoeligheid & Risicobeheer Uitgelegd

Wat dat betreft is het een perfect systeem voor banken, maar minder ideaal voor spaarders die 0,1% rente krijgen terwijl inflatie 2% tot 3% bedraagt.

Risico's van onbeperkte geldschepping

In ieder geval brengt dit systeem van geldcreatie risico's met zich mee die je als belegger moet begrijpen. Het belangrijkste risico is inflatie, maar er zijn meer consequenties die je vermogen kunnen raken.

Wanneer centrale banken te veel geld creëren, stijgen de prijzen van goederen en diensten. Dit is geen theorie, maar werd overduidelijk tijdens en na de coronacrisis. De ECB en Federal Reserve creëerden triljoenen aan nieuwe liquiditeit, wat leidde tot de hoogste inflatie in decennia.

Inflatie is de onzichtbare belasting op spaarders die hun geld op een bankrekening houden.

De Nederlandse inflatie piekte in 2022 op ruim 14%, terwijl spaarrentes nog altijd rond de 0% lagen. Spaarders verloren dus 14% koopkracht in één jaar tijd. Dit is een direct gevolg van de monetaire verruiming die begon als reactie op de coronacrisis.

Nou, er zijn meer risico's verbonden aan dit systeem van geldcreatie:

• Vermogensongelijkheid: Bezitters van aandelen en vastgoed profiteren, spaarders verliezen
• Zeepbelvorming: Te veel liquiditeit zorgt voor oververhitte markten
• Moreel risico: Banken nemen meer risico omdat ze weten dat de centrale bank hen redt
• Valutarisico: Overmatige geldcreatie kan de euro verzwakken
• Politieke afhankelijkheid: Overheden worden afhankelijk van lage rentes

Het DSB-geval uit 2009 illustreert hoe dit systeem faalt wanneer er politieke overwegingen spelen. DSB Bank kreeg geen steun van DNB, niet omdat het technisch onmogelijk was, maar omdat er politieke redenen waren om DSB te laten vallen. Spaarders verloren hun geld omdat het depositogarantiestelsel destijds nog beperkt was.

Vergelijk het met een bekertje met gaatjes. Hoe hard centrale banken ook nieuw geld toevoegen, er lekt altijd waarde weg via inflatie. En jij maar sparen op een rekening die 0,1% rente geeft.

Goed, laten we naar concrete cijfers kijken. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) steeg het Nederlandse prijsniveau tussen 2020 en 2023 met gemiddeld 8% per jaar. Iemand met €100.000 op een spaarrekening tegen 0,5% verloor dus netto €7.500 koopkracht per jaar.

Daartegenover stonden aandelen en vastgoed die sterk stegen door dezelfde liquiditeit die inflatie veroorzaakte. De AEX steeg in dezelfde periode van 515 naar 785 punten, een stijging van ruim 50%.

Lees ook: CFA 2025: Kosten, Salaris & Slaagkansen in Nederland

Wat geldcreatie betekent voor beleggers

Als belegger kun je dit systeem van geldcreatie in je voordeel gebruiken in plaats van er het slachtoffer van te worden. Het draait erom dat je begrijpt hoe nieuw geld de economie instroomt en welke beleggingen hiervan profiteren.

Wanneer centrale banken veel geld creëren, zoekt dit geld een weg naar beleggingen met hoger rendement. Spaarrentes blijven laag, dus investeerders stappen over naar aandelen, obligaties, vastgoed en commodities. Dit verklaart waarom beurzen stijgen tijdens periodes van monetaire verruiming.

Slimme beleggers positioneren zich aan de voorkant van de geldstroom, niet aan de achterkant waar inflatie toeslaat.

Kijk, er zijn verschillende manieren waarop je kunt profiteren van geldcreatie door centrale banken:

1. Aandelen van kwaliteitsbedrijven: Bedrijven die hun prijzen kunnen doorberekenen aan klanten
2. Vastgoed en REITs: Fysieke activa die meestijgen met inflatie
3. Commodities: Grondstoffen behouden koopkracht tijdens inflatie
4. Dividend aristocrats: Bedrijven die elk jaar hun dividend verhogen
5. Internationale spreiding: Bescherming tegen valutarisico's

Een concreet voorbeeld is ASML, het Nederlandse chipbedrijf. ASML profiteert van geldcreatie omdat hun klanten zoals TSMC en Samsung meer kunnen investeren in nieuwe fabrieken wanneer er veel liquiditeit beschikbaar is. Tegelijkertijd kan ASML hun prijzen verhogen omdat ze een monopoliepositie hebben in geavanceerde chipmachines.

Tussen 2020 en 2023 steeg het ASML-aandeel van €250 naar €850, terwijl Nederlandse spaarrentes negatief waren. Beleggers die hun spaargeld omzetten naar ASML-aandelen beschermden niet alleen hun koopkracht, maar zagen hun vermogen verdrievoudigen.

Goed, er zijn ook defensieve strategieën. Tijdens hoge inflatie presteren value-aandelen vaak beter dan growth-aandelen. Bedrijven als Shell en ING hebben fysieke activa en kunnen hun tarieven aanpassen aan inflatie. Growth-bedrijven zoals techbedrijven lijden meer onder stijgende rentes.

Type belegging	Inflatiebescherming	Liquiditeitsgevoeligheid	Geschikt bij geldcreatie
Spaarrekening	Slecht	Neutraal	❌ Nee
Staatsobligaties	Matig	Hoog	🟡 Beperkt
Kwaliteitsaandelen	Goed	Matig	✅ Ja
Vastgoed/REITs	Zeer goed	Laag	✅ Ja
Commodities	Uitstekend	Laag	✅ Ja

Wat dat betreft is timing ook belangrijk. De beste momenten om over te stappen van spaarrentes naar beleggingen zijn wanneer centrale banken beginnen met monetaire verruiming. Dit signaal krijg je door te letten op renteverlagingen en aankondigingen van quantitative easing programma's.

In ieder geval moet je niet wachten tot inflatie al merkbaar wordt. Dan hebben andere beleggers al gepositioneerd en zijn prijzen al gestegen. De kunst is om te anticiperen op geldcreatie voordat het in consumentenprijzen zichtbaar wordt.

Wat kun je nu doen?

Nu je begrijpt hoe geldcreatie werkt, kun je concrete stappen ondernemen om je vermogen te beschermen en te laten groeien. Het draait erom dat je niet langer passief toekijkt hoe inflatie je spaargeld opeet.

Stap 1: Evalueer je huidige situatie

Bereken hoeveel van je vermogen nog op spaarrentes staat. Als dit meer dan 6 maanden aan uitgaven is, verlies je waarschijnlijk koopkracht. Nederlandse spaarrentes liggen gemiddeld rond 1,5%, terwijl inflatie structureel hoger ligt.

Stap 2: Diversifieer naar inflatiehardige activa

Overweeg een portfolio-allocatie waarbij maximaal 20% tot 30% van je vermogen liquide blijft. Verdeel de rest over aandelen van kwaliteitsbedrijven, REITs, en eventueel commodities of goud als extra bescherming.

Stap 3: Focus op bedrijven die profiteren van geldcreatie

Zoek naar bedrijven die kunnen profiteren van lage rentes en veel liquiditeit in de markt. Denk aan financiële instellingen die geld kunnen lenen van centrale banken, vastgoedbedrijven, en bedrijven met prijszettingsmacht.

Stap 4: Houd liquiditeitscycli in de gaten

Volg de berichten van De Nederlandsche Bank en de ECB. Wanneer zij signalen geven van verdere monetaire verruiming, kan dit interessante beleggingskansen creëren. Wanneer ze rentes verhogen, moet je voorzichtiger worden met schuld-gevoelige sectoren.

Stap 5: Gebruik internationale spreiding

Bescherm je tegen het risico dat de euro verzwakt door een deel van je portefeuille in andere valuta te beleggen. Amerikaanse en Zwitserse aandelen kunnen hierbij helpen, net als globale indexfondsen.

Het moderne geldsysteem werkt tegen spaarders maar voor slimme beleggers die hun geld laten werken in plaats van stilstaan.

Vergeet niet dat je dit stap voor stap kunt opbouwen. Je hoeft niet alles in één keer om te zetten. Begin bijvoorbeeld met het omzetten van 25% van je spaargeld naar een globaal indexfonds, en breid dit geleidelijk uit naarmate je meer ervaring opdoet.

Wil je leren hoe je dit soort kansen systematisch herkent en een portefeuille opbouwt die bestand is tegen inflatie? Bij Beleggen.com vind je praktische strategieën die je stap voor stap door het proces leiden, zodat je niet langer afhankelijk bent van bankrentes die je koopkracht uitkleden.

Bronnen

1. Mishkin, Frederic S. (2021). "The Economics of Money, Banking, and Financial Markets." 12th Edition, Pearson.
2. De Nederlandsche Bank (2023). "Monetaire statistieken en liquiditeitsvoorziening." DNB Kwartaalbericht.
3. European Central Bank (2023). "Asset Purchase Programmes: Transmission mechanisms and effectiveness." ECB Working Paper Series.
4. Centraal Bureau voor de Statistiek (2024). "Inflatie en consumentenprijzen Nederland 2020-2024." CBS Statline.