Nouriel Roubini, de econoom die de financiële crisis van 2008 voorspelde, waarschuwt voor een dreigende schuldencrisis die volgens hem de wereldeconomie rond 2026 zal treffen. De combinatie van hoge inflatie, economische stagnatie en explosieve schuldenlasten vormt een giftige cocktail die je vermogen direct bedreigt.

Deze waarschuwing is niet zomaar een alarmkreet. De wereldwijde schuldquotes zijn sinds 2008 bijna verdrievoudigd, terwijl centrale banken jarenlang ultrasoepel monetair beleid hebben gevoerd. Deze omstandigheden scheppen het perfecte klimaat voor een crisis die erger kan zijn dan zowel de stagflatie van de jaren zeventig als de financiële crisis van 2008.

Wat is een Stagflatoire Schuldencrisis?

Een stagflatoire crisis combineert het ergste van drie economische verschijnselen in één. Stagflatie betekent dat de economie stagneert terwijl de prijzen stijgen, een fenomeen dat in de jaren zeventig ontstond door oliecrises met inflatie van meer dan 10% en stilgevallen economische groei.

Kijk, in een normale recessie dalen de prijzen meestal omdat de vraag wegvalt. Bij stagflatie gebeurt het omgekeerde door aanbodschokken zoals stijgende energieprijzen of verstoorde toeleveringsketens. De economie krimpt, maar tegelijkertijd wordt alles duurder.

Voeg daar een schuldenprobleem aan toe en je krijgt een explosieve situatie. Overheden, bedrijven en consumenten hebben historisch hoge schuldenlasten opgebouwd. Volgens het Institute of International Finance bedroeg de wereldwijde schuld eind 2023 meer dan 300% van het wereldwijde bruto binnenlands product.

Wat maakt de huidige schuldsituatie volgens Roubini zo gevaarlijk? In de jaren zeventig hadden landen veel lagere schuldenquotes. Inflatie deed toen zelfs de reële waarde van schulden dalen, wat overheden hielp. Nu zijn de schulden zo hoog dat stijgende rentes landen, bedrijven en consumenten kan breken.

Vergelijk het met een bekertje met gaatjes. In de jaren zeventig zat er weinig water in het bekertje, dus de gaatjes maakten niet veel uit. Nu zit het bekertje vol en lekt het sneller weg dan je kunt bijgieten. En jij maar rennen met je bekertje.

De Federal Reserve en andere centrale banken zitten in een onmogelijke positie. Om de inflatie te bestrijden moeten ze de rentes verhogen, maar dat vergroot de schuldenlast en kan een golf van faillissementen veroorzaken. Verlagen ze de rentes om de economie te stimuleren, dan stijgt de inflatie verder.

Scenario	Jaren 70 Stagflatie	2008 Financiële Crisis	Huidige Schuldssituatie
Inflatie	Hoog (10%+)	Laag	Hoog
Economische groei	Stagnatie	Krimp	Stagnatie/Krimp
Schuldenniveaus	Laag	Hoog	Zeer hoog
Centrale bank respons	Renteverhogingen	Renteverlagingen	Onmogelijke keuze

John Geanakoplos van Yale University toonde aan dat financiële crises ontstaan door leveraging cycles. Wanneer optimisme heerst, nemen marktpartijen meer risico en lenen meer geld, waardoor activaprijzen stijgen en nog meer lenen mogelijk wordt.

Wanneer het vertrouwen wegvalt, gebeurt het omgekeerde. Krediet droogt op, activaprijzen dalen en schuldenaren worden gedwongen bezittingen te verkopen. Dit versterkt de neerwaartse spiraal. In een stagflatoire omgeving wordt dit proces verergerd door stijgende rentes en dalende koopkracht.

Waarschuwingssignalen van een Dreigende Schuldencrisis

Roubini identificeert verschillende signalen die wijzen op een naderende schuldenprobleem. Het meest zorgwekkende is de exponentiële groei van wereldwijde schulden sinds 2008. Overheden hebben hun schuldenlast verdubbeld om de financiële crisis en later de coronacrisis te bestrijden.

In de Verenigde Staten steeg de overheidsschuld van ongeveer 70% van het bbp in 2008 naar meer dan 130% in 2023. Europa heeft vergelijkbare cijfers. Japan noteert een schuldquote van meer dan 260% van het bbp, de hoogste ter wereld onder ontwikkelde landen.

Goed, laten we even naar de concrete cijfers kijken. De rente op een 10-jarige Amerikaanse staatsobligation schommelt rond de 4,5%, vergeleken met bijna 0% tijdens de coronacrisis. Voor een land met een schuld van 33 biljoen dollar betekent elke procentpunt rentestijging honderden miljarden extra rentelasten per jaar.

• Stijgende rentes maken herfinanciering van schulden duurder
• Dalende obligatieprijzen bedreigen bankenbalansen
• Oplopende rentespreads tussen veilige en risicovolle schulden
• Verslechterende credit ratings van overheden en bedrijven
• Dalende liquiditeit in obligatiemarkten

Het tweede waarschuwingssignaal is wat Roubini noemt "de moeder van alle aanbodschokken". Deglobalisering, handelsorlogen, klimaatverandering en geopolitieke spanningen verstoren toeleveringsketens en drijven prijzen op. Dit creëert structurele inflatiedruk die niet weggenomen wordt door monetaire verkrapping.

Bedrijven worstelen met stijgende kosten terwijl hun schuldendienst duurder wordt. Vooral organisaties die tijdens de lagerentes periode veel geleend hebben, komen in de problemen wanneer ze hun schulden moeten herfinancieren tegen hogere rentes.

Een concreet voorbeeld is de Amerikaanse commerciële vastgoedmarkt. Volgens Deutsche Bank moet ongeveer 1,5 biljoen dollar aan commercieel vastgoedkredieten de komende jaren geherfinancierd worden. Met vastgoedwaardes die zijn gedaald en rentes die zijn gestegen, kunnen veel eigenaren hun leningen niet meer herfinancieren.

Het derde signaal is wat Roubini het "Volcker Moment" noemt, verwijzend naar Fed-voorzitter Paul Volcker die in de vroege jaren tachtig de rentes verhoogde naar meer dan 20% om de inflatie te breken. Dit veroorzaakte een diepe recessie, maar bracht de inflatie onder controle.

Nu zitten centrale banken in een veel moeilijkere positie. Verhogen ze de rentes agressief genoeg om de inflatie te breken, dan riskeren ze een schuldencrisis. Doen ze dat niet, dan wordt de inflatie ingebakken in de economie en verliezen ze hun geloofwaardigheid.

Impact op Beleggers en Vermogensopbouw

Een schuldencrisis van stagflatoire aard raakt beleggers op meerdere fronten tegelijk. Traditionale portefeuilles die bestaan uit aandelen en obligaties bieden weinig bescherming. Obligatieprijzen dalen door stijgende rentes, terwijl aandelen lijden onder dalende winsten en lagere waarderingen.

Kijk naar wat er gebeurde in 2022, toen inflatie en renteverhogingen zorgden voor de slechtste obligatieprestaties in decennia. De Bloomberg Aggregate Bond Index daalde met meer dan 13%, terwijl de S&P 500 ruim 18% verloor. In een echte crisis van dit soort worden deze verliezen verergerd door de combinatie van aanhoudende inflatie en economische stagnatie.

Bedrijven krijgen te maken met een giftige combinatie van factoren. Hun kosten stijgen door inflatie, hun verkopen dalen door economische stagnatie, en hun financieringskosten exploderen door hogere rentes. Dit drukt zowel winsten als waarderingen.

Wat dat betreft zijn groeiende techbedrijven extra kwetsbaar. Deze bedrijven worden vaak gewaardeerd op basis van toekomstige kasstromen die tegen hogere disconteringsrentes veel minder waard zijn. Neem een bedrijf dat 10% per jaar groeit maar waarvan de waardering gebaseerd is op een disconteringsrente van 3%. Als die rente stijgt naar 6%, keldert de theoretische waarde met meer dan 40%.

"De combinatie van stagnatie en inflatie is giftig voor vrijwel alle traditionele beleggingen. Aandelen lijden onder dalende winsten, obligaties onder stijgende rentes, en vastgoed onder hogere financieringskosten."

Kleine beleggers worden extra hard geraakt omdat ze meestal geen toegang hebben tot alternatieve beleggingen die wel bescherming bieden tegen inflatie. Institutionele beleggers kunnen uitwijken naar commodities, inflation-linked bonds of hedgefondsen, maar particuliere beleggers hebben beperkte opties.

Spaarrekeningen bieden geen soelaas. Met spaarrentes van 3% en inflatie van 5% of hoger verlies je elk jaar koopkracht. Voor iemand met €100.000 op een spaarrekening betekent dit een jaarlijks verlies van €2.000 aan koopkracht.

• Traditionale obligaties verliezen waarde door stijgende rentes
• Groeiaandelen worden zwaar afgestraft door hogere disconteringsrentes
• Vastgoed lijdt onder hogere hypotheekrente en dalende vraag
• Spaarrekeningen leveren negatief reëel rendement
• Pensioenfondsen komen onder druk door dalende dekkingsgraden

Pensioenfondsen krijgen te maken met een dubbele klap. Hun obligatieportefeuilles verliezen waarde, terwijl hun verplichtingen toenemen door hogere levensverwachting en stijgende lonen. Dit kan leiden tot kortingen op pensioenen of hogere premies.

Beschermingsstrategieën voor je Portefeuille

Nou, hoe bescherm je jezelf dan? Roubini en andere experts wijzen op verschillende strategieën die historisch goed hebben gepresteerd tijdens periodes van hoge inflatie en economische onzekerheid.

Ten eerste zijn reële activa traditioneel de beste bescherming tegen inflatie. Commodities zoals goud, zilver, olie en landbouwproducten behouden of vergroten hun waarde wanneer papiergeld wordt gedevalueerd. Tijdens de stagflatie van de jaren zeventig steeg goud van 35 dollar per ounce naar meer dan 800 dollar.

TIPS (Treasury Inflation-Protected Securities) bieden directe bescherming tegen inflatie omdat hun hoofdsom wordt aangepast aan de consumentenprijsindex. Voor Nederlandse beleggers zijn er vergelijkbare inflation-linked obligaties beschikbaar via ETFs of directe aankoop van Europese inflation-linked bonds.

Aandelen van bedrijven met pricing power presteren relatief goed tijdens inflatoire periodes. Dit zijn bedrijven die hun prijzen kunnen verhogen zonder klanten te verliezen omdat ze een sterk merk hebben, een monopoliepositie, of produceren wat mensen echt nodig hebben.

Een concreet voorbeeld is Berkshire Hathaway. Warren Buffett heeft altijd benadrukt dat hij bedrijven zoekt met pricing power. Bedrijven zoals Coca-Cola, See's Candies en GEICO kunnen hun prijzen verhogen wanneer hun kosten stijgen. Dit beschermt hun winstmarges tegen inflatie.

In de energiesector hebben bedrijven met olie- en gasreserves natuurlijke bescherming tegen inflatiedruk. Wanneer energieprijzen stijgen door geopolitieke spanningen of aanbodschokken, stijgen hun winsten automatisch mee. Dit verklaart waarom energieaandelen in 2022 de best presterende sector waren.

Beschermingsstrategie	Inflatiebescherming	Liquiditeit	Toegankelijkheid Retail
Goud/Edelmetalen	Hoog	Gemiddeld	Goed
TIPS/Inflation-linked bonds	Direct	Hoog	Goed
Commodity ETFs	Hoog	Hoog	Excellent
Vastgoed REITs	Gemiddeld	Hoog	Goed
Energie aandelen	Hoog	Hoog	Goed

Vastgoed heeft historisch ook goede bescherming geboden tegen prijsstijgingen, maar dan wel direct vastgoed en niet vastgoedaandelen. Wanneer inflatie stijgt, stijgen huren meestal mee. Bovendien profiteert vastgoed van inflatie omdat de reële waarde van hypotheekschulden daalt.

Echter, in een crisis zoals Roubini waarschuwt kan vastgoed onder druk komen door hogere rentes en dalende economische activiteit. REITs combineren het nadeel van stijgende rentes waarbij ze gevoelig voor rentewijzigingen zijn met de voordelen van huurstijgingen.

Een strategie die door institutionele beleggers wordt gebruikt is trend following. Wetenschappelijk onderzoek van Hurst, Ooi en Pedersen toont aan dat momentum-strategieën presteren tijdens crisisperiodes omdat ze profiteren van aanhoudende trends in plaats van te vertrouwen op mean reversion.

Voor particuliere beleggers kan dit betekenen dat je geen tegengestelde posities inneemt wanneer markten dalen, maar juist meebeweegt met de trend. Als obligatieprijzen maandenlang dalen door stijgende inflatie, ga er dan niet van uit dat ze snel zullen herstellen.

Diversificatie blijft belangrijk, maar dan wel echte diversificatie. Traditionele aandeel-obligatie portefeuilles bieden geen echte spreiding in een stagflatoire omgeving omdat beide activaklassen kunnen dalen. Spreiding over geografieën, sectoren, en activaklassen wordt nog belangrijker.

Wat kun je nu doen?

De waarschuwing van Roubini betekent niet dat je in paniek moet verkopen of drastische stappen moet nemen. Wel kun je je portefeuille voorbereiden op een mogelijke crisis door stapsgewijs meer bescherming in te bouwen.

Begin met het evalueren van je huidige allocatie. Als je portefeuille hoofdzakelijk bestaat uit Nederlandse staatsobligaties en Europese groeiaandelen, ben je kwetsbaar voor zowel stijgende rentes als stagflatie. Overweeg om geleidelijk meer inflatiebescherming toe te voegen.

• Bouw geleidelijk een positie op in commodities via ETFs zoals de Invesco DB Commodity Tracking of iShares Diversified Commodity ETF
• Voeg inflation-linked obligaties toe aan je obligatieportefeuille om directe bescherming te krijgen
• Zoek naar bedrijven met pricing power zoals nutsbedrijven, infrastructuur of merken met sterke marktposities
• Verlaag je exposure aan groei-aandelen die zwaar gewaardeerd zijn op basis van toekomstige kasstromen
• Houd meer cash in verschillende valuta's om van kansen te profiteren wanneer markten onder druk staan

Wat dat betreft is timing minder belangrijk dan richting. Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Spreid je aanpassingen over meerdere maanden of zelfs een jaar. Dit vermindert het risico dat je op het verkeerde moment grote posities opbouwt.

Educatie is net zo belangrijk als allocatie. Neem de tijd om te begrijpen hoe verschillende activaklassen reageren op inflatie en renteveranderingen. Lees de speeches van centrale bankiers, volg macro-economische data, en begrijp de mechanismes achter stagflatie.

Bouw buffer op in je portefeuille. In een crisis kunnen kansen ontstaan voor beleggers die liquide middelen hebben om van gedeprimeerde waarderingen te profiteren. Houd een deel van je vermogen in cash of cash-equivalenten, ook al levert dit tijdelijk negatieve reële rentes op.

Vergeet niet dat Roubini's waarschuwing een mogelijkheid beschrijft, geen zekerheid. Centrale banken kunnen erin slagen de inflatie te beteugelen zonder een schuldenprobleem uit te lokken. Nieuwe technologieën kunnen productiviteit verhogen en inflatiedruk verminderen. Geopolitieke spanningen kunnen afnemen.

De kunst is om je portefeuille voor te bereiden op het slechtste scenario zonder je kansen op het beste scenario te verspelen. Dat vereist evenwicht, geduld en voortdurende monitoring van veranderende omstandigheden op de beurs en in de macroeconomie.

Begrijp stagflatoire crises door systematisch naar macro-economische trends te kijken. Bij Beleggen.com leer je stap voor stap hoe je een sterke beleggingsstrategie opbouwt die bestand is tegen verschillende marktomstandigheden.

Bronnen

1. Geanakoplos, John. "Leverage and Asset Bubbles: Averting Armageddon with Chapter 11?" Economic Quarterly, Federal Reserve Bank of Richmond (2011)
2. Roubini, Nouriel. "The Stagflationary Debt Crisis Is Here" Project Syndicate (2021)
3. Hurst, Brian K., Yao Hua Ooi, and Lasse Heje Pedersen. "A Century of Evidence on Trend-Following Investing." The Journal of Portfolio Management (2017)
4. Institute of International Finance. "Global Debt Monitor" (2023)
5. Bianchi, Javier. "Overborrowing and Systemic Externalities in the Business Cycle." American Economic Review (2011)