De Nederlandse inflatie noteert op dit moment rond 2,7% volgens de laatste CBS-cijfers, terwijl centrale banken wereldwijd worstelen met de balans tussen prijsstabiliteit en economische groei. De vraag die veel beleggers bezighoudt is niet zozeer of prijzen stijgen of dalen, maar wat deze economische krachten betekenen voor hun vermogen.

Kijk, de échte vraag is niet of we met prijsstijgingen of prijsdalingen te maken krijgen. De échte vraag is of de economie stabiliseert of verder destabiliseert.

Wat is inflatie: twee perspectieven

Je kunt prijsstijgingen op twee manieren bekijken: als de toename van de geldhoeveelheid of als het stijgen van de kosten van het levensonderhoud. De toename van de geldhoeveelheid is eenvoudiger te meten en duidelijker.

Prijsstijgingen zijn een direct gevolg van meer geld in het systeem. Het lastige is dat deze prijsstijging nauwelijks uniform te meten valt. Je kunt wel de kosten van het levensonderhoud meten, maar het zijn niet per se die prijzen die stijgen door meer geld in omloop.

Prijsstijgingen kunnen net zo goed leiden tot hogere huizenprijzen, duurdere aandelen, of stijgende grondstoffenprijzen als tot duurder brood en benzine.

"Vergelijk het met een stad. Wanneer je de hoeveelheid geld verdubbelt, maar er komen niet meer huizen bij, dan zullen de prijzen van deze huizen verdubbelen. Niet omdat de huizen meer waard worden, maar omdat tweemaal zoveel geld beschikbaar is voor dezelfde hoeveelheid huizen."

De afgelopen jaren hebben centrale banken enorm veel geld bijgedrukt. De M1-geldhoeveelheid in euro's is meer dan vervijfvoudigd in de afgelopen twintig jaar. Bij de Federal Reserve groeide de M1-geldhoeveelheid sinds 2020 van 4.000 miljard naar 20.000 miljard dollar.

En jij maar sparen op je bankrekening.

Kredietverlening als motor van prijsstijgingen

Prijsstijgingen ontstaan over het algemeen door een toename van de kredietverlening. In ons huidige systeem komt geld in omloop door het uitschrijven van leningen. De kredietverlening bepaalt daarmee de omvang van de geldhoeveelheid.

Denk aan je gewone bankrekening. Als je €100.000 op je rekening hebt staan, heeft de bank een schuld aan jou van €100.000. Dat betekent niet dat de bank €100.000 voor jou in beheer heeft. De bank leent dit geld door aan anderen.

Prijsstijgingen worden gestimuleerd door lage rentes van centrale banken. Als dat nog niet genoeg is, gaat de centrale bank zelf geld uitlenen wanneer zij obligaties van bedrijven of overheden opkoopt. Dit heet kwantitatieve versoepeling.

Hoe fractioneel bankieren prijsstijgingen versterkt

Ons bancaire systeem werkt met fractioneel reservebankieren. Dit betekent dat banken slechts een klein deel van de ingelegde gelden als reserve aanhouden. De rest lenen zij uit, waardoor nieuw geld ontstaat.

Stel, je stort €100.000 bij de bank. De bank houdt €10.000 als reserve en leent €90.000 uit aan iemand anders. Die persoon koopt er een auto mee. De autoverkoper stort die €90.000 weer bij een bank. Die bank houdt €9.000 als reserve en leent €81.000 uit. Enzovoort.

Stap	Storting	Reserve (10%)	Nieuwe lening	Geld in omloop
1	€100.000	€10.000	€90.000	€100.000
2	€90.000	€9.000	€81.000	€190.000
3	€81.000	€8.100	€72.900	€271.000
4	€72.900	€7.290	€65.610	€343.900

Uit jouw oorspronkelijke €100.000 ontstaat uiteindelijk ongeveer €1.000.000 aan nieuw geld in het systeem. Dat is het multipliereffect. Meer geld voor dezelfde hoeveelheid goederen betekent hogere prijzen.

Het risico van deflatie: als prijzen dalen

Nou, er zit nog een andere kant aan dit verhaal. Net zo makkelijk als geld ontstaat, kan het ook verdwijnen. En dat is precies waar prijsdalingen vandaan komen.

Prijsdalingen ontstaan wanneer de kredietverlening krimpt. Bedrijven en consumenten betalen leningen af zonder nieuwe leningen aan te gaan. Of banken verstrekken minder kredieten omdat zij de risico's te hoog inschatten.

Wanneer de kredietmachine stokt en prijzen dalen

Goed, laten we naar een concreet voorbeeld kijken. Tijdens de financiële crisis van 2008 zagen we precies dit patroon. Banken werden voorzichtiger met het verstrekken van kredieten. Bedrijven gingen failliet en konden hun leningen niet terugbetalen.

Het geld dat door bankfaillissementen verdwijnt, verdwijnt ook uit de economie. Dit heeft een effect van prijsdalingen. Minder geld in omloop betekent inderdaad dalende prijzen, althans in theorie.

"Het is net als een bekertje met gaatjes. Hoe hard je ook rent met nieuw geld erin, er lekt altijd wat weg door faillissementen, aflossingen en verliesnemingen."

Sparen kan ook in de vorm van aflossen van leningen plaatsvinden. Wanneer mensen hun hypotheek versneld aflossen, verdwijnt dat geld uit de economie. Dit heeft hetzelfde effect als geld onder de matras leggen.

De deflatoire spiraal: prijsdalingen die zichzelf versterken

Prijsdalingen kunnen een vicieuze cirkel worden. Dalende prijzen zorgen ervoor dat consumenten uitgaven uitstellen. Waarom vandaag kopen wanneer het morgen goedkoper is? Deze afnemende vraag zorgt voor verdere prijsdalingen.

Bedrijven zien hun omzet dalen en gaan mensen ontslaan. Werkloosheid stijgt, waardoor de koopkracht verder afneemt. Dit versterkt de deflatoire druk. Japan kampte decennialang met dit probleem na de bubbel in vastgoed en aandelen aan het begin van de jaren negentig.

• Dalende prijzen stimuleren uitstelgedrag bij consumenten
• Lagere vraag leidt tot bedrijfsproblemen en ontslagen
• Stijgende werkloosheid vermindert koopkracht verder
• Banken worden voorzichtiger met kredietverlening
• Minder krediet versterkt de deflatoire druk

Het Japanse precedent: decennia van economische stagnatie

Japan is het schoolvoorbeeld van een val met prijsdalingen. Na de bubbel van eind jaren tachtig bleef het land decennialang kampen met prijsdalingen en economische stagnatie. Ondanks extreem lage rentes en massale overheidsstimulering lukte het niet de economie weer aan de gang te krijgen.

De Japanse zombiebanken hielden failliet gewaande bedrijven kunstmatig in leven door kredieten te blijven verstrekken. Dit voorkwam een gezonde zuivering van de economie, maar zorgde ook voor jarenlange stagnatie.

Wat we van Japan geleerd hebben is dat prijsdalingen verwoestender kunnen zijn dan matige prijsstijgingen. Een economie die krimpt creëert veel meer menselijk leed dan een economie waarin prijzen langzaam stijgen.

Hyperinflatie: wanneer prijsstijgingen ontaarden

Kijk, er is nog een derde scenario mogelijk: hyperinflatie. Dit ontstaat wanneer overheden en centrale banken paniek krijgen van prijsdalingen en massaal geld gaan bijdrukken om dit te voorkomen.

Hyperinflatie begint vaak als reactie op een economische crisis. De overheid probeert de economie te stimuleren door veel geld uit te geven, terwijl de centrale bank de rentes laag houdt en extra geld bijdrukt. In ieder geval in het begin lijkt dit te werken.

De giftige combinatie die leidt tot extreme prijsstijgingen

De gevaarlijke combinatie ontstaat wanneer overheidsstimulering samengaat met ruim monetair beleid, terwijl de economische productiviteit achterblijft. Je krijgt meer geld dat jaagt op dezelfde hoeveelheid goederen en diensten.

Op dat moment kan het vertrouwen in de munt wegvallen. Mensen en bedrijven proberen zo snel mogelijk van hun geld af te komen wanneer zij het omzetten in goederen, vastgoed, of andere munten. Dit versnelt de prijsstijging nog meer.

"Hyperinflatie ontstaat niet door economische wetten, maar door het wegvallen van vertrouwen in een munt. Het is een monetair fenomeen dat politieke oorzaken heeft."

Historische voorbeelden van extreme prijsstijgingen

De Weimarrepubliek in Duitsland (1921-1923) is het bekendste voorbeeld. De prijsstijging bereikte op het hoogtepunt 29.500% per maand. Een brood kostte op een gegeven moment meer dan een miljard mark.

Zimbabwe ervaarde tussen 2000 en 2009 extreme prijsstijgingen van uiteindelijk 231 miljoen procent per jaar. Een kop koffie kostte op het eind triljoenen Zimbabwaanse dollars. Het land moest uiteindelijk overstappen op de Amerikaanse dollar.

Venezuela kampt sinds 2016 met hyperinflatie. De officiële prijsstijging piekte in 2018 op meer dan een miljoen procent per jaar. Veel Venezolanen zijn overgestapt op cryptocurrency om hun koopkracht te behouden.

Land	Periode	Piek prijsstijging	Oorzaak
Duitsland (Weimar)	1921-1923	29.500% per maand	Oorlogsschuld, politieke crisis
Zimbabwe	2000-2009	231 miljoen% per jaar	Landhervorming, corruptie
Venezuela	2016-2018	1 miljoen% per jaar	Oliecrisis, wanbeleid

Waarom goud geen wondermiddel is bij hyperinflatie

Veel mensen denken dat goud de oplossing is voor hyperinflatie. Goud behoudt inderdaad koopkracht op de lange termijn, maar het is geen wondermiddel.

Uit onderzoek blijkt dat goud ongeveer 31% van de tijd daalt wanneer aandelen ook dalen. Jeffrey Gundlach merkte op dat het gewicht van goud de draagbaarheid beperkt, zowel in normale tijden als tijdens crisissituaties. Veel edelstenen zijn efficiënter als vluchtkapitaal.

Bovendien heeft goud tijdens hyperinflatie ook nadelen. Marc Faber zei het ooit mooi: "Toen Timoer Aleppo en Damascus plunderde in 1400, hielp het niet om je spaargeld in goud te hebben. Je verloor je leven én je goud."

Goud kan wel beschermen tegen gematigde prijsstijgingen en biedt diversificatie, maar het is geen garantie tegen alle scenario's.

Wat betekenen deze scenario's voor jouw portefeuille?

Nou, laten we eens kijken wat elk scenario betekent voor je beleggingen. Want uiteindelijk gaat het erom hoe je je vermogen beschermt en laat groeien, ongeacht welke richting de economie opgaat.

Prijsstijgingen: welke beleggingen presteren goed?

Bij gematigde prijsstijgingen van 2% tot 5% per jaar presteren sommige beleggingen beter dan andere. Aandelen kunnen meegroeien met de prijsstijgingen, vooral van bedrijven die hun prijzen kunnen doorberekenen aan klanten.

ASML is een mooi voorbeeld van een bedrijf dat profiteert van prijsstijgingen. Als monopolist in EUV-lithografiemachines kan het bedrijf zijn prijzen verhogen zonder klanten te verliezen. De machines kosten inmiddels meer dan €200 miljoen per stuk, maar chipfabrikanten blijven kopen omdat er geen alternatief is.

Vastgoed presteert historisch ook goed wanneer prijzen stijgen. Huurprijzen stijgen mee met de algemene prijsstijging, en de waarde van het vastgoed stijgt ook. In Nederland zagen we dit duidelijk wanneer huizenprijzen de afgelopen jaren veel sneller stegen dan de officiële prijsstijging.

• Aandelen van bedrijven met prijszettingsmacht zoals monopolisten en merkbedrijven
• Vastgoed en REITs (Real Estate Investment Trusts)
• Grondstoffen en grondstoffenaandelen
• Prijsstijging-gelinkte staatsobligaties
• Kortlopende obligaties die kunnen worden herbelegd tegen hogere rentes

Wat je wilt vermijden wanneer prijzen stijgen zijn langlopende obligaties tegen vaste rente en contanten. Een staatsobligation met een looptijd van 30 jaar tegen 2% rente verliest fors aan waarde wanneer de prijsstijging naar 4% oploopt.

Prijsdalingen: contanten worden relatief waardevoller

Tijdens prijsdalingen draaien de verhoudingen om. Contanten worden relatief waardevoller omdat alles goedkoper wordt. Een euro van vandaag koopt morgen meer dan vandaag.

Hoogwaardige obligaties presteren meestal goed wanneer prijzen dalen. Overheden en sterke bedrijven kunnen hun rente blijven betalen, terwijl de koopkracht van die rente toeneemt door dalende prijzen.

Aandelen hebben het zwaar wanneer prijzen dalen. Bedrijven zien hun omzet dalen door lagere prijzen en minder vraag. Vooral cyclische aandelen zoals auto's, grondstoffen en technologie kunnen fors dalen.

"Prijsdalingen zijn niet positief voor de gewone man. Werkloosheid stijgt, bedrijven gaan failliet, en schulden worden relatief zwaarder omdat de nominale waarde hetzelfde blijft terwijl de inkomens dalen."

Hyperinflatie-scenario: vluchtmiddelen kiezen

Hyperinflatie is chaos. Financiële markten functioneren nauwelijks nog normaal. Bedrijven weten niet meer hoe zij moeten prijzen, contracten worden waardeloos, en mensen vluchten massaal uit de eigen munt.

In dit scenario zoek je beleggingen die hun waarde behouden in reële termen. Denk aan:

• Aandelen van bedrijven met reële activa zoals vastgoed, grondstoffen en machines
• Buitenlandse aandelen in harde munten
• Grondstoffen en edelmetalen
• Cryptocurrency waarbij veel volatieler
• Vastgoed in stabiele landen

De uitdaging is dat je nooit zeker weet welk scenario zich voordoet. Daarom is spreiding zo belangrijk. Vergelijk het met je bedrijf: je zou ook nooit al je omzet uit één klant willen halen.

Praktijkvoorbeeld: een portefeuille voor alle weersomstandigheden

Een portfolio die beschermt tegen alle scenario's zou er zo uit kunnen zien:

Asset klasse	Gewicht	Beschermt tegen
Aandelen (wereldwijd)	40%	Prijsstijgingen, economische groei
Obligaties (mix kort en lang)	25%	Prijsdalingen, recessie
Vastgoed en REITs	15%	Prijsstijgingen, devaluatie
Grondstoffen en goud	10%	Hyperinflatie, systeemrisico
Cash en korte deposito's	10%	Kansen, prijsdalingen

Deze verdeling is geen advies, maar een illustratie van hoe diversificatie werkt. Het idee is dat geen enkel scenario je portefeuille volledig kapot maakt.

Wat kun je concreet doen?

Goed, genoeg theorie. Laten we kijken naar concrete stappen die je kunt nemen om je vermogen te beschermen, ongeacht welk scenario zich voordoet.

Stap 1: analyseer je huidige positie

Ga eerst na hoe je huidige portefeuille reageert op de drie scenario's. Sta je vooral in Nederlandse staatsobligaties? Dan ben je kwetsbaar voor prijsstijgingen. Zit je alleen in cyclische aandelen? Prijsdalingen kunnen pijnlijk worden.

Maak een overzicht van al je bezittingen: bankrekeningen, beleggingen, vastgoed, pensioenaanspraken, en eventuele schulden. Bereken hoe elk van deze zou reageren op 5% prijsstijgingen, 2% prijsdalingen, of 50% extreme prijsstijgingen.

Stap 2: bouw gefaseerd een all-weather portefeuille

Zorg voor spreiding over verschillende asset klassen en geografische markten. Begin met een basis van wereldwijd gespreide indexfondsen. Voeg daar obligaties, vastgoed en een kleine positie in goud aan toe.

Doe dit gefaseerd over een periode van 6 tot 12 maanden. Je wilt niet alles in één keer kopen wanneer de markten toevallig op een hoogtepunt staan.

Stap 3: houd cash achter de hand

Bewaar 6 tot 12 maanden aan uitgaven in contanten of korte deposito's. Dit geeft je flexibiliteit om kansen te benutten wanneer markten dalen, en zekerheid in onzekere tijden.

In ieder geval genoeg om niet gedwongen te worden beleggingen te verkopen op een ongunstig moment.

Stap 4: investeer in jezelf en je vaardigheden

De beste bescherming tegen economische onzekerheid is je eigen productiviteit. Investeer in vaardigheden die waardevol blijven, ongeacht het economische scenario.

Ondernemers en specialisten met schaarse kennis behouden hun koopkracht beter dan mensen die afhankelijk zijn van vaste inkomens of uitkeringen.

Stap 5: blijf leren en pas je strategie aan

Economische omstandigheden veranderen. Wat vandaag de juiste strategie is, kan over vijf jaar achterhaald zijn. Blijf lezen, leren en je strategie aanpassen aan nieuwe inzichten en omstandigheden.

Wetenschappelijk bewezen strategieën zoals momentum en trendvolgen kunnen helpen bij het tijdig aanpassen van je portefeuille. Dat is niet mijn mening, dat zijn de feiten uit decennia van onderzoek.

Of je nu met prijsstijgingen, prijsdalingen of hyperinflatie te maken krijgt: niemand weet zeker welke richting de economie opgaat. Maar wat we wel weten is dat spreiding, flexibiliteit en een lange termijnvisie de beste bescherming bieden tegen onzekerheid.

Wil je leren hoe je dit soort kansen systematisch herkent en je vermogen beschermt? Bij Beleggen.com leer je stap voor stap hoe je een solide beleggingsstrategie opbouwt die past bij jouw situatie.

Bronnen

1. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) – Inflatie cijfers Nederland 2024-2026
2. Federal Reserve Economic Data (FRED) – M1 Money Supply Statistics
3. Fama, Eugene F., en Kenneth R. French – "The Anatomy of Value and Growth Stock Returns" (1992)
4. Gundlach, Jeffrey – DoubleLine Capital, opmerkingen over goud als vluchtkapitaal
5. Montier, James – "Tail Risk and Hyperinflation Analysis"
6. de Kort, Harmen – "Baby's Eerste Miljoen", hoofdstuk over prijsstijgingen en vermogensbescherming