AEX indices uitgelegd: gebruik de 25 fondsen slim

De AEX volgt de 25 grootste en meest verhandelde fondsen op Euronext Amsterdam en bevat veel minder Hollandse kaas dan de meeste beleggers denken. Een studievriend vertelde me op een verjaardag trots dat hij "gewoon de AEX" had gekocht, omdat dat lekker breed en lekker Nederlands is. Ik knikte, pakte nog een bitterbal en dacht aan ASML, Prosus en de chipsector. Over AEX indices bestaan meer misverstanden dan over de vraag of je bitterballen met of zonder mosterd eet.

In dit artikel lees je wat de AEX precies is, hoe hij wordt berekend, welke bedrijven erin zitten en waarom ik de index liever gebruik als jachtveld dan als product. Je krijgt de cijfers, een volledig uitgewerkt voorbeeld met ING Groep en een paar concrete manieren om zelf uit die 25 fondsen te kiezen.

Wat is de AEX en hoe werken AEX indices?

Kijk, een index is in de basis gewoon een thermometer. Hij meet hoe warm of koud een markt is, maar hij stookt je huis niet op. Toch behandelen veel beleggers de AEX alsof het een kachel is waar je in koude tijden je handen aan kunt warmen.

De AEX, voluit de Amsterdam Exchange index, bestaat sinds 1983 en volgt de 25 grootste en meest verhandelde fondsen op Euronext Amsterdam. Stijgt de AEX met 1%, dan zijn die 25 bedrijven samen, gewogen naar hun omvang, ongeveer 1% meer waard geworden. Daalt hij, dan geldt hetzelfde de andere kant op.

De index noteert in punten en niet in euro's, ook al zoeken veel mensen op indexeuro aex. Die punten zeggen alleen iets in vergelijking met een eerdere stand. Een AEX van een paar honderd punten is dus niet goedkoop of duur, het is gewoon een meetwaarde.

Zoek je de aex koers vandaag, dan vind je die live bij Euronext zelf, bij je broker en bij sites als IEX en het FD. Ik zet bewust geen stand in dit artikel, omdat die al verouderd is voordat je deze alinea uit hebt. Een koers aex live vertelt je bovendien weinig over de vraag of jij goed belegt. Daarvoor moet je onder de motorkap kijken.

De AEX is het paradepaardje van een familie van drie Nederlandse indices. Daaronder zitten de AMX voor middelgrote bedrijven en de AScX voor kleinere bedrijven, elk met 25 fondsen.

Index	Type bedrijven	Aantal fondsen	Karakter
AEX	Grootste en meest verhandelde fondsen	25	Sterk internationaal, veel technologie en financials
AMX	Middelgrote fondsen	25	Meer binnenlandse bedrijven, vaak de opstap naar de AEX
AScX	Kleinere fondsen	25	Minder handel, grotere koersbewegingen, meer onontdekte namen

Vergelijk het met het betaalde voetbal. De AEX is de eredivisie, de AMX de eerste divisie en de AScX de club waar het soms spannend wordt op een regenachtige vrijdagavond. Bij elke herziening kan een fonds promoveren of degraderen, en dat gebeurt vaker dan veel beleggers denken.

In mijn ruim twintig jaar als belegger heb ik talloze ondernemers gesproken die de AEX zagen als de Nederlandse beurs zelf. Dat is te kort door de bocht, hè. De AEX is een selectie van 25 bedrijven met een eigen gewichtsverdeling, en juist die verdeling bepaalt wat je als belegger in handen hebt.

Hoe wordt de AEX berekend en hoe vaak verandert de samenstelling?

Nou, de berekening van de AEX lijkt nog het meest op een pizza verdelen op een verjaardag. Wie het grootst is, krijgt het grootste stuk. Maar omdat er altijd één gast is die de hele pizza zou opeten als je hem liet begaan, heeft Euronext een paar huisregels bedacht.

De basis is de marktkapitalisatie op basis van de free float, ofwel de beurswaarde van de aandelen die vrij verhandelbaar zijn. Aandelen die vastzitten bij een grootaandeelhouder, een familie of een beschermingsstichting tellen niet mee. Een bedrijf met een grote beurswaarde maar weinig vrij verhandelbare aandelen krijgt daardoor minder gewicht dan je op basis van de krantenkoppen zou verwachten.

Achter de index zit een vrij overzichtelijk stappenplan, dat Euronext vastlegt in de regels voor de AEX familie.

1. Selectie. Euronext kiest de fondsen op basis van de omzet in het aandeel op Euronext Amsterdam en de beurswaarde, waarbij de 25 grootste en meest verhandelde fondsen een plek krijgen.
2. Weging. Elk fonds krijgt een gewicht op basis van zijn vrij verhandelbare beurswaarde.
3. Aftopping. Bij een herziening wordt geen enkel fonds zwaarder gemaakt dan 15% van de index.
4. Herziening. Elk jaar in maart volgt de grote herziening, met tussentijdse herzieningen in juni, september en december.
5. Berekening. Tijdens de handelsdag beweegt de index continu mee met de koersen van de 25 fondsen.

Die 15% is een plafond op het moment van herziening en geen harde muur. Stijgt een zwaargewicht flink tussen twee herzieningen in, dan kan zijn gewicht er tijdelijk weer bovenuit komen. Op dat moment draagt één aandeel dus meer dan een zevende van je hele indexrendement.

Een Nederlands hoofdkantoor is overigens geen eis. Een notering in Amsterdam en voldoende handel zijn genoeg, waardoor ook bedrijven als ArcelorMittal en Universal Music Group in de AEX hebben gezeten. De index meet dus vooral de Amsterdamse beursvloer, niet de Nederlandse economie.

Wat dat betreft zit er in de AEX een stukje momentum ingebakken. Bedrijven die stijgen krijgen vanzelf meer gewicht, terwijl bedrijven die wegzakken gewicht verliezen en uiteindelijk afzakken naar de AMX. Alleen gebeurt dat traag, één keer per kwartaal, en pas nadat de schade al is geleden.

Dat verschil in snelheid is precies waar de actieve belegger zijn voordeel kan halen. De index wacht netjes op de volgende herziening, terwijl jij elke week opnieuw kunt beoordelen of een fonds nog in je portefeuille thuishoort.

Eén detail houd je nog even in je achterhoofd. De AEX is een koersindex, wat betekent dat uitgekeerde dividenden niet in de stand zitten. Voor je benchmark maakt dat een groot verschil, en daar kom ik verderop op terug.

Welke bedrijven zitten er in de AEX en hoe geconcentreerd is de index?

Vraag op je volgende borrel eens hoeveel chipbedrijven er in de Amsterdamse top 25 zitten. De meeste mensen noemen ASML en houden het daarbij. In recente samenstellingen zaten er met ASM International en BE Semiconductor Industries (Besi) echter drie, en dan tel ik techfondsen als Adyen en Prosus nog niet eens mee.

Hieronder zie je een indeling naar sector op basis van recente samenstellingen. Beschouw het als een momentopname, want de lijst wisselt per herziening. De actuele samenstelling vind je altijd bij Euronext.

• Chips en technologie, met ASML, ASM International, Besi, Adyen en Prosus.
• Banken en verzekeraars, met ING Groep, ABN AMRO, NN Group, Aegon en ASR Nederland.
• Consumentengoederen en supermarkten, met Unilever, Heineken en Ahold Delhize.
• Informatie en media, met RELX, Wolters Kluwer en Universal Music Group.
• Energie, grondstoffen en chemie, met Shell, ArcelorMittal, Akzo Nobel en IMCD.
• Overige sectoren, met onder meer KPN, Philips, Randstad en Exor.

Op papier ziet dat er keurig gespreid uit. In de praktijk dragen een paar fondsen het meeste gewicht, omdat ASML regelmatig tegen het maximum van 15% aanzit en de vijf grootste fondsen samen volgens beschikbare data vaak goed zijn voor ruwweg de helft van de index. Vergelijk het met een stoel met 25 poten waarvan er vijf vrijwel al het gewicht dragen. Als één van die vijf wiebelt, voel jij dat direct.

Eind oktober 2026 zag je precies wat die concentratie betekent. Europese aandelen daalden op 30 oktober na kwartaalcijfers van Amazon, Intel en Alphabet, omdat beleggers zich zorgen maakten over de enorme bedragen die techbedrijven in kunstmatige intelligentie steken. Alphabet beleefde volgens de berichtgeving met een daling van ruim 12% zijn slechtste handelsdag ooit, en de Nasdaq sloot oktober af als slechtste maand in meer dan een jaar.

Ook bij ASML bleef het niet stil. Op de optiemarkt steeg de implied volatility, de beweeglijkheid die handelaren in de optieprijzen verwerken. Vergelijk een optiepremie met een brandverzekering, want hoe meer brand de markt verwacht, hoe hoger de premie. Wie op dat moment dacht een rustige Nederlandse index te bezitten, bleek gewoon mee te liften op het sentiment rond Amerikaanse techgiganten.

Wie de AEX koopt, koopt geen Nederland. Je koopt 25 internationale bedrijven met een Amsterdams adres, en daarmee een flink stuk van de chipcyclus.

Daar staat tegenover dat de index ook defensievere namen bevat. Unilever, Ahold Delhize, KPN en Wolters Kluwer verdienen hun geld met producten en diensten die mensen ook in een recessie blijven afnemen. Alleen wegen die bedrijven samen vaak minder zwaar dan de chipfondsen, waardoor ze de klappen maar beperkt kunnen opvangen.

De geschiedenis laat zien hoe hard concentratie kan uitpakken. Tijdens de internetzeepbel bereikte de AEX in 2000 een top van ruim 700 punten, waarna de index in maart 2009 rond de 200 punten stond. Pas in 2021 kwam de AEX weer boven die oude top uit.

Ruim twintig jaar wachten tot de koers je inleg terugverdiend heeft. Dat is veel tijd.

Wat leert ING Groep je over risico en dividend in de AEX?

Nou, als er één AEX fonds is dat laat zien hoe snel een degelijk ogend bedrijf kan wankelen, dan is het ING. De oranje leeuw stond bij veel Nederlanders bekend als een rotsvaste bank met een mooi dividend. Tot 2008, want toen bleek dat ook een leeuw kan struikelen.

Het aandeel ING noteerde in 2007 nog boven de €30, terwijl het begin 2009 onder de €3 stond. Dat is een daling van ruim 90%. In oktober 2008 schoot de Nederlandse staat te hulp met een kapitaalinjectie van €10 miljard, later aangevuld met een garantieregeling voor een grote portefeuille Amerikaanse hypotheekleningen van mindere kwaliteit. Het dividend werd geschrapt.

Die staatssteun had een prijs. De Europese Commissie eiste dat ING zijn verzekeringstak afsplitste, wat leidde tot de beursgang van het Amerikaanse Voya in 2013 en van NN Group in 2014. In datzelfde jaar betaalde ING de staatssteun volledig terug, inclusief rente en premies, en vanaf 2015 keerde de bank weer dividend uit.

Daarna volgden nog twee lessen. In 2018 trof ING een schikking van €775 miljoen met het Openbaar Ministerie, omdat de bank tekortschoot in het tegengaan van witwassen. En in maart 2020 vroeg de ECB banken om tijdelijk geen dividend uit te keren tijdens de coronacrisis, een verzoek waar ING gehoor aan gaf.

Toen draaide de wind. De ECB verhoogde in 2022 en 2023 de rente in hoog tempo, waarbij de depositorente van negatief naar 4% ging. Voor een bank betekent dat een veel ruimere marge tussen de rente die ze ontvangt en de rente die ze betaalt, en ING liet die extra winst terugvloeien naar aandeelhouders via dividend en de inkoop van eigen aandelen.

Jaar	Gebeurtenis bij ING	Gevolg voor de aandeelhouder
2008	Staatssteun van €10 miljard	Koers in elkaar, dividend geschrapt
2013 en 2014	Beursgang Voya en NN Group, staatssteun terugbetaald	Kleinere, meer gefocuste bank
2015	Dividend hervat	Inkomen keert terug
2018	Schikking van €775 miljoen met het OM	Reputatieschade en extra toezicht
2020	ECB verzoek tot dividendstop	Tijdelijk geen uitkering
2022 en 2023	Snelle renteverhogingen door de ECB	Hogere winst, dividend en inkoop eigen aandelen

Goed, de les voor jou als belegger in de Amsterdamse top 25 laat zich in één zin samenvatten. Een indexbelegger had ING de hele tijd in bezit, tijdens de val, de staatssteun, de schikking en het geschrapte dividend. Een actieve belegger kan de omstandigheden en de trend meewegen, omdat banken het doorgaans beter doen bij stijgende rente en een stabiele economie, terwijl ze juist lijden als kredietverliezen oplopen.

Een dividend is een belofte, geen garantie. ING liet dat twee keer zien, in 2008 en in 2020.

Voor beleggers die inkomen zoeken, blijven fondsen zoals ING het onderzoeken waard. Zet je €400.000 in een gespreide selectie dividendbetalers uit de AEX met een gemiddeld dividendrendement van 3,5%, dan ontvang je €14.000 per jaar. Dat is bijna €1.167 per maand, nog vóór belasting. Groeien de dividenden vervolgens met 4% per jaar, dan stijgt dat inkomen elk jaar mee terwijl je inleg gewoon blijft werken.

Houd wel rekening met de fiscus. Nederland houdt 15% dividendbelasting in, die je in de regel kunt verrekenen met je inkomstenbelasting. Meer daarover lees je in het artikel over dividendbelasting en fiscaal slimmer beleggen. Wil je een complete inkomensstrategie opzetten, dan helpt het stuk over dividendgroeiaandelen voor een groeiend inkomen je verder, en in mijn boek Beter dan de Bank werk ik dit principe verder uit.

Is de AEX een goede benchmark om je eigen rendement mee te vergelijken?

Kijk, een benchmark is net een weegschaal. Staat hij verkeerd afgesteld, dan ben je ineens drie kilo lichter, en dat voelt heerlijk tot je in de spiegel kijkt. Veel beleggers vergelijken hun portefeuille met een verkeerd afgestelde weegschaal zonder het te weten.

De AEX die je in de krant en op IEX ziet, is de koersindex. Ontvang jij dividend op je eigen aandelen en vergelijk je dat totaalrendement met die koersindex, dan geef je jezelf jaarlijks een cadeautje ter grootte van het dividendrendement. Euronext publiceert daarom ook totaalrendementsversies van de AEX, waarin dividenden worden herbelegd. Die zijn een eerlijkere meetlat.

Een eerlijke vergelijking met de AEX rust op drie eenvoudige regels.

• Totaalrendement tegenover totaalrendement, dus dividend meetellen aan beide kanten van de vergelijking.
• Kosten eraf, zoals transactiekosten, valutakosten en eventuele abonnementen.
• Risico erbij, waarbij je naast het rendement ook de grootste daling noteert die je onderweg hebt meegemaakt.

Die laatste regel wordt vaak vergeten, terwijl hij misschien wel het meeste zegt. In 2008 verloor de AEX ruim de helft van zijn waarde. Een gemiddeld rendement klinkt op papier prachtig, maar als je onderweg je vermogen ziet halveren, haken veel beleggers precies op het slechtste moment af en betalen ze flink leergeld.

Goed, dan de cijfers. Leg je €250.000 in en haal je 15 jaar lang een rendement van 7% per jaar, dan groeit je vermogen naar bijna €690.000. Haal je 8,5%, dus 1,5 procentpunt meer, dan kom je uit op bijna €850.000.

Gemiddeld rendement per jaar	Startbedrag	Eindwaarde na 15 jaar	Totale groei	Groeifactor
7%	€250.000	€689.758	€439.758	2,76
8,5%	€250.000	€849.936	€599.936	3,4

Dat scheelt ruim €160.000, voor anderhalve procent per jaar. Hetzelfde startbedrag, dezelfde looptijd, alleen een betere selectie en een strakkere omgang met risico. Rente op rente werkt als een sneeuwbal die van een lange helling rolt, en elk extra procentje maakt de bal aan het eind een stuk dikker.

Veel mensen kiezen voor een tracker op de index omdat het makkelijk is. Begrijpelijk, maar zo'n passief product kent geen risicobeheer. Hij houdt ING vast in 2008, koopt meer ASML naarmate de chipkoorts oploopt en verkoopt een wegzakkend fonds pas als de herziening het eruit gooit. Je zit er gewoon bij als het 50% daalt.

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het anders kan. Jegadeesh en Titman toonden in 1993 aan dat aandelen die de afgelopen drie tot twaalf maanden het best presteerden, in de periode daarna vaak bleven uitblinken. Moskowitz, Ooi en Pedersen vonden in 2012 vergelijkbare trendeffecten in tientallen markten en beleggingscategorieën.

Mebane Faber liet in 2007 zien dat een simpele regel rond het voortschrijdend gemiddelde van tien maanden historisch vergelijkbare rendementen opleverde met flink kleinere dalingen. Een voortschrijdend gemiddelde is gewoon het gemiddelde van de koersen over een vaste periode, dat elke maand opschuift. Dat is niet mijn mening, dat zijn de feiten.

Eerlijk is eerlijk, actief beleggen geeft geen garantie op een beter resultaat. Veel particulieren doen het slechter dan de index, meestal vanwege emoties, te vaak handelen of het ontbreken van vaste regels. Juist daarom werk ik met strategieën die ik vooraf vastleg, zodat ik op dat moment niet op mijn onderbuik hoef te varen.

Hoe kies je zelf aandelen uit de AEX als actieve belegger?

Goed, je hebt nu een lijst van 25 liquide bedrijven die Euronext regelmatig voor je bijwerkt. Voor een actieve belegger is dat een gratis voorselectie, want je weet dat er genoeg handel is, dat het verschil tussen de koop en verkoopprijs klein blijft en dat er volop informatie beschikbaar is. Zo gebruik ik de Amsterdamse hoofdindex ook, als jachtveld en niet als product.

Het werk zit in het scheiden van het kaf en het koren. Een aanpak die het onderzoeken waard is, bestaat uit vijf stappen die je elke maand kunt herhalen.

1. Trend eerst. Bekijk of een aandeel boven zijn voortschrijdend gemiddelde van 200 dagen noteert. Een fonds in een dalende trend zet je voorlopig op de reservebank.
2. Kwaliteit daarna. Kijk naar het rendement op eigen vermogen, de schuldpositie en de vrije kasstroom. Een bedrijf dat structureel geld verdient, heeft meer veerkracht als het tegenzit.
3. Waardering in perspectief. Vergelijk de koers ten opzichte van de winst met de eigen historie van het bedrijf en met sectorgenoten, zodat je niet de hoofdprijs betaalt voor een verhaal dat al in de koers zit.
4. Spreiding over sectoren. Overweeg bewust hoeveel chipfondsen en hoeveel banken je naast elkaar wilt hebben, zodat één sentiment niet je hele portefeuille bepaalt.
5. Exitregel vooraf. Leg vast wanneer je uitstapt, bijvoorbeeld als de trend breekt of als het verhaal achter het bedrijf verandert.

Wil je dieper in de kwaliteitsstap duiken, dan helpt het vierstappenmodel voor het selecteren van kwaliteitsaandelen. Voor de bedrijfscijfers zelf kun je in een half uur de vijf kerncijfers van een aandeel controleren. En hoe je dit specifiek op Nederlandse fondsen toepast, lees je in het stuk over Nederlandse topfondsen uit de AEX selecteren.

Vergelijk het met je eigen bedrijf. Je neemt ook niet automatisch iedere sollicitant aan die netjes op tijd binnenkomt, maar je kiest de mensen die passen bij wat je wilt opbouwen. Met de AEX werkt het net zo, want 25 kandidaten op de shortlist betekent niet dat ze alle 25 een plek in jouw portefeuille verdienen.

Stel je portefeuille bijvoorbeeld samen uit acht tot twaalf fondsen die door alle vijf stappen komen. Dan heb je in ieder geval spreiding over meerdere sectoren, terwijl je de fondsen met een dalende trend of zwakke cijfers gewoon buiten de deur houdt. Een fonds dat later uit de gratie raakt, ruil je in voor een kandidaat die er op dat moment beter voor staat.

Houd daarbij de AMX in het oog als reservebank. Bedrijven die daar sterk presteren, kunnen promoveren naar de AEX, en wie zo'n fonds vroeg ontdekt, zit er al in voordat indexproducten het bij de herziening verplicht moeten kopen. In mijn boek 10 Stappen Succesvol Beleggen werk ik uit hoe je zo'n systematische aanpak stap voor stap opzet.

Wat kun je nu doen?

De AEX is een prima thermometer voor de Amsterdamse beurs en een uitstekende shortlist van 25 liquide bedrijven. Als product om blind op te vertrouwen schiet hij tekort, omdat je meekrijgt wat de index toevallig zwaar weegt, inclusief een flinke dosis chipcyclus en bankrisico. Dat is de kern, want het gaat niet om wat de AEX vandaag doet, maar om wat jij met die 25 fondsen doet.

Een paar concrete stappen die je deze maand kunt zetten.

• Bekijk de actuele weging van de AEX bij Euronext en noteer hoeveel procent de vijf grootste fondsen samen beslaan.
• Onderzoek je eigen sectorspreiding door op te tellen hoeveel van je vermogen afhangt van chips, banken en het sentiment rond technologie.
• Vergelijk je rendement eerlijk met de totaalrendementsversie van de AEX, inclusief dividend en na aftrek van al je kosten.
• Test een trendregel op je huidige posities, zoals het gemiddelde van 200 dagen, en kijk welke fondsen erboven en eronder noteren.
• Overweeg een vaste exitregel voor elke positie, zodat je op dat moment niet op gevoel hoeft te beslissen.

Wil je weten welke aanpak bij jouw tijd en temperament past, dan is het overzicht van zeven bewezen beleggingsmethoden voor jouw profiel een goed startpunt. Bij Beleggen.com werken we elke dag met trendvolgende en momentumstrategieën die precies dit doen, het kaf van het koren scheiden in plaats van alles te kopen wat toevallig in een index staat. Neem gerust een kijkje en ontdek hoe je het geld voor jou laat werken in plaats van andersom.

Bronnen

1. Jegadeesh, N. & Titman, S. (1993). Returns to Buying Winners and Selling Losers: Implications for Stock Market Efficiency. The Journal of Finance, 48(1).
2. Moskowitz, T.J., Ooi, Y.H. & Pedersen, L.H. (2012). Time Series Momentum. Journal of Financial Economics, 104(2).
3. Faber, M.T. (2007). A Quantitative Approach to Tactical Asset Allocation. The Journal of Wealth Management, 9(4).
4. Kakushadze, Z. & Serur, J.A. (2018). 151 Trading Strategies. Palgrave Macmillan.
5. Euronext. Index rules voor de AEX familie (AEX, AMX en AScX), te raadplegen via euronext.com.
6. Van Wijk, H. 10 Stappen Succesvol Beleggen. Beleggen.com.
7. Van Wijk, H. Beter dan de Bank. Beleggen.com.